टर्मिनलमध्ये स्थलांतर केलेल्या CIRCUS COMPANY ची AI टीमपॉवर

सोमवार सकाळची बैठक बंद होऊन एक वर्षाहून अधिक काळ झाला. साप्ताहिक बैठकीऐवजी — आम्ही पुस्तकं वाचतो आणि एकमेकांच्या विचारांकडे अधिक लक्ष देतो.

नियोजन बैठक, डिझाइन रिव्ह्यू, डेव्हलपमेंट वेळापत्रक बैठक, मार्केटिंग बैठक. कॅलेंडर भरून टाकणाऱ्या बैठका स्वयंचलित केल्या आणि सगळं टर्मिनलमध्ये md फाइल्समधून मांडलं. आम्ही भेटतो ती जागा Slack किंवा मीटिंग रूम नाही, तर टर्मिनल आहे.

हा बदल मार्च 2025 मध्ये सुरू झाला. त्यानंतर आमच्याबाबत घडलेल्या गोष्टींची ही नोंद आहे आणि यापुढे सुरू राहणाऱ्या ‘टर्मिनलमधून’ या मालिकेचा हा पहिला भाग.

मार्च 2025 मधल्या बैठकीचं चित्र — एका कल्पनेसाठी खूप जास्त टप्पे पार करावे लागत होते

नियोजन टीमने दस्तऐवज बनवला, डिझाइन टीमने आराखडा काढला आणि डेव्हलपमेंट टीमला विचारलं. ‘हे डेव्हलप करता येईल का?’

बाजाराचा अभ्यास केला, तंत्रज्ञानाचा अभ्यास केला, मॅनेजमेंट टूलमध्ये तिकिटांचा ढीग लावला आणि आठवडा बैठकांनी भरला. प्रत्येक टीम आपापल्या कौशल्याच्या चौकटीत काम करत होती आणि वेगवेगळ्या विभागांना दस्तऐवज व बैठकांनी जोडलं होतं.

2020 मध्ये आम्ही 30 जण एकत्र होतो. सगळ्यांनी एकजुटीने आपलं सर्वोत्तम दिलं. तरीही एकाच वेळी तीन-चार प्रकल्प चालवले की रात्र अपुरी पडायची आणि एक प्रकल्प पूर्ण करायला अनेकदा 1 वर्षाहून अधिक वेळ लागायचा. माणसं किंवा कौशल्य कमी नव्हतं. वेळ नेहमीच अपुरा होता आणि कामं व टप्पे खूप होते.

30 जणांचं काम 5 जणांकडून — ध्येय, व्यवस्था आणि दिशा अचूक असतील तर हे शक्य आहे

त्या वेळी 30 जणांनी रात्रभर काम करूनही अपुरा पडणारा वेळ आता असा झाला आहे की 5 डेव्हलपमेंट क्रू सदस्य दोन महिन्यांत त्याहून अधिक काम करतात.

याचं गमक लोकांना पिळून काढण्यात नाही. अचूक ध्येय, त्यामागचा अर्थ आणि व्यवस्था — या पायावर आम्ही AI सोबत काम करतो. ध्येय धूसर असेल तर AI वेगाने चुकीच्या दिशेने जातं. AI प्रकल्प अपयशी होण्याचं पहिलं कारण तंत्रज्ञान नसून ‘नेमकी कोणती समस्या सोडवायची’ याची व्याख्या आहे, असं संशोधनही सांगतं.

खरं तर ही नवी गोष्टही नाही. सॉफ्टवेअर इंजिनिअरिंगमधील अभिजात पुस्तक ‘The Mythical Man-Month’ ने अर्धशतकापूर्वीच लिहिलं होतं, ‘उशिरा चाललेल्या प्रकल्पात आणखी माणसं टाकली तर तो आणखी उशिरा होतो.’ 5 जणांमधील संवादाचे 10 मार्ग असतात, पण 30 जण झाले की ते 435 होतात. बदल फक्त एकच — आता त्या 5 जणांसोबत न थकणारा सहकारी आहे.

त्या वेळचे 30 जण कुठेही कमी पडले नव्हते. त्यांनी ओतलेलं सर्वोत्तम काम हाच आज आमचा पाया आहे. कायम अपुरा पडणारा वेळ आता कुठे भरून निघाला आहे.

आम्ही टर्मिनलमध्ये स्थलांतर केलं — संपूर्ण क्रू सर्व्हरवर काम करतो

सुरुवातीला आम्ही फक्त एक टूल आणलं होतं. आता संपूर्ण क्रू टर्मिनल आणि 5 सर्व्हर्सवर एकत्र काम करतो. सहा देशांतून आलेले क्रू सदस्य एकाच सर्व्हरला जोडतात आणि आपापल्या स्क्रीनवर AI सोबत काम करतात.

कल्पना सुचली की ती आवाजात रेकॉर्ड करतो, क्रूसोबत शेअर करतो आणि AI वापरून तिचं बारकाईने विश्लेषण करतो. मग क्रूसोबत पुन्हा दिशा ठरवतो, सुधारणेची दिशा आणि मूल्य निश्चित करतो आणि टर्मिनलमध्ये पुन्हा भेटतो.

AI सोबत अधिक तपशीलवार डिझाइन करतो, अंमलबजावणी करतो आणि पडताळणीसाठी झटपट प्रोटोटाइप बनवतो. हे करता येईल का असं विचारण्याऐवजी लगेच स्वतः बनवून तपासतो.

त्याच दिवशी ते टेस्ट सर्व्हरवर टाकतो, लगेच कॅनरी रिलीजमधून बाजाराची प्रतिक्रिया पाहतो, सुधारतो आणि पुन्हा योजना आखतो. ‘हे डेव्हलप करता येईल का?’ हा प्रश्न आता टीममध्ये उरलेला नाही. विचार लगेच प्रत्यक्षात आणता येण्याचा हा काळ आहे.

डिझायनर Unity बिल्ड अपलोड करतो. बाजाराचा अभ्यास करतो आणि रणनीतीचा दस्तऐवज लिहितो. नियोजक कोड वाचतो आणि डेव्हलपर मजकूर सुधारतो. कामाच्या भूमिका नाहीशा झालेल्या नाहीत. प्रत्येकाच्या मूळ क्षमतेवर आता संपूर्ण प्रक्रिया खुली झाली आहे.

अशा रीतीने बनवलेल्या गोष्टी आता लाइव्ह आहेत. सरकारी सहाय्य योजनांची माहिती वाचून सांगणारं Ssaktane, मुलांचं AR शिक्षण ॲप JUMP, पुन्हा कागदावर आलेलं ZEMINA, जाहिरातमुक्त गेम प्लॅटफॉर्म Quiga, व्यक्तिमत्त्व-विश्लेषणाचं Quiga128 आणि WAGZAK Play. यांपैकी बहुतांश सेवा 51 भाषांमध्ये जगभर दिल्या जातात.

AI कधीच करू शकत नाही असं काम — माणसाचं काम उलट अधिक स्पष्ट झालं आहे

काय बनवायचं. का बनवायचं. कुठे जायचं. रणनीती आणि दिशा ठरवणं, निर्णय घेणं आणि त्या निर्णयाची जबाबदारी स्वीकारणं. हे AI करत नाही. सांगितलेली गोष्ट AI वेगाने आणि चांगली बनवतं, पण त्याला काय सांगायचं हे माणूसच ठरवतो.

आणखी एक गोष्ट — AI ला न दिसणारं पाहणं. चांगल्या तयार झालेल्या कामात विसंगत असलेली एक ओळ शोधणं आणि वरवर योग्य वाटणाऱ्या स्क्रीनमध्ये ‘हे आपल्यासारखं नाही’ हे ओळखणं. आम्ही बनवून टाकून दिलेल्या गोष्टी प्रत्यक्ष प्रकाशित केलेल्या गोष्टींपेक्षा जास्त आहेत.

मागच्या लेखात एका क्लिकमध्ये काही होत नाही असं लिहिलं होतं — दीड वर्षानंतरही माझं मत तेच आहे. शेवटी प्रेम, चिकाटी आणि ध्येय किती पक्कं आहे, हेच महत्त्वाचं.

ध्येय आणि व्यवस्था असेल, तर 30 जणांची गरज असलेलं डेव्हलपमेंट 5 जण करू शकतात.

कार्यक्षमता आणि जुळवाजुळव — आणि अजून उत्तर न मिळालेला एक प्रश्न

‘मग आता कमी माणसांची गरज पडेल का?’ असा प्रश्न मला अनेकदा विचारला जातो. खरं सांगायचं तर, त्याच कामासाठी लागणारे हात कमी झाले आहेत. पण ही संस्था लहान करण्याची गोष्ट नाही, तर कार्यक्षमता आणि जुळवाजुळव शोधण्याची गोष्ट आहे.

AI ने माणसाची जागा घेतलेली नाही; त्याने माणसाची मूळ क्षमता कित्येक पटींनी वाढवली आहे आणि म्हणून कल्पना सुचताच ती प्रत्यक्षात आणण्याचा टप्पा आला आहे. प्रत्येकजण नियोजक, डिझायनर, डेव्हलपर आणि रणनीतीकार असलेली टीम — हीच आजची CIRCUS COMPANY.

ही मालिका सुरू राहील. डिझायनरने Unity डेव्हलपमेंटपासून बाजाराच्या अभ्यासापर्यंत सगळं केल्याची गोष्ट, AI वापरूनही न जमलेल्या गोष्टींची यादी, 5 जणांनी 51 भाषा सांभाळण्याची पद्धत — आम्ही अनुभवलेल्या आणि प्रत्यक्ष करून पाहिलेल्या गोष्टी एकेक करून सांगू.

पण एका प्रश्नाचं उत्तर अजून सापडलेलं नाही. प्रत्येकाला सगळं करता येऊ लागल्यावर टीमला टीम बनवणारं काय असतं? त्या उत्तराचा शोधही इथे लिहीन.

AI सोबतच्या 1 वर्षाचा निष्कर्ष — एका क्लिकमध्ये कधीच होत नाही

एक बटण दाबून, एका क्लिकमध्ये सगळं पूर्ण करण्याची जादू नव्हती. प्रत्येक चांगली गोष्ट माणसाचं ध्येय, चिकाटी आणि पडताळणी यांतूनच तयार झाली.

AI चमत्कार देत नाही. पण मनापासून काम करणाऱ्या टीमला ते वेळ परत देतं. त्या वेळेत आम्ही पुढची गोष्ट बनवतो.