Şirkətimizin ən kiçik planlaşdırıcısı ibtidai sinif şagirdidir
Üç cümləlik xülasə
Məzmuna uşaqların fikrini əks etdirdiyimizi deyirdik, amma uşağın özü qəhrəman olub başdan sona bizimlə birlikdə nəyisə yaratdığı hal çox az olurdu.
Ona yer verəndə böyüklərin edə bilmədiyi təxəyyül axıb gəldi və o gün gələn 65 fikrin hamısını həmin həftə tətbiq etdik.
Doğru cavabı və reytinqi olmayan oyunun daha yaxşı olduğunu, uşaq bunun səbəbini də özü izah etdi.
Məzmun hazırlayanda uşaqların fikrini çox nəzərə aldığımızı deyirdik, amma geriyə baxanda bu həmişə kifayət etmirdi. Bir neçə dəfə nəzərə almışdıq, amma bu, sayıla biləcək qədər az idi, əsası isə həmin məzmundan istifadə edən uşağın özünün qəhrəman olub başdan bizimlə birgə yaratması demək olar ki, heç olmurdu.
Uşağı necə yoxlayırdıq
Böyüklər bir yerə yığışıb "uşaqlar bunu sevir" deyə danışardıq. Materialları təhlil edir, araşdırma şirkətlərinə monitorinq tapşırır, müəllim və mütəxəssislərdən məsləhət alaraq "uşaqların istədiyi məzmun budur" deyə qərar verirdik, amma bunun əsası çox vaxt hər kəsin öz təcrübəsindən çıxardığı xatirələr idi.
Beləcə hazırlanan şeyi iki-üç ibtidai sinif şagirdinə göstərib "necədir?" deyə soruşduğumuz bir saatlıq test hər şey idi — yoxlamışdıq, amma birgə yaratmamışdıq.
Ona görə üsulu dəyişməyə qərar verdik. Nəticəni təsdiqlətmək əvəzinə, başdan birgə yaratmağa.
Uşağın komanda ilə işə getdiyi gün
2026-cı ilin iyulunda bir gün uşaq komanda ilə birgə işə getdi. Qısa müddətə qonaq kimi baş çəkmə deyil, günü birgə keçirən bir iş günü idi və iş bitənə qədər vaxtın necə keçdiyini bilmədən oynadı, planlaşdırdı, sınaqdan keçirdi. Yorulan həmişə böyüklər olurdu.
Uşaq yorulmadı, əksinə həvəslə işlədi, çünki dediyi şeyin ekranda dəyişdiyini bütün gün öz gözü ilə gördü.
Əvvəlcə böyük izah edir, uşaq dinləyirdi, amma bir anda ekranı göstərən barmağın sahibi dəyişdi. O zaman ekranda personajın duyğularına görə səs yazan bir alət var idi və uşaq bir cümləni göstərərək öz fikrini deyirdi.
Səs personaja çevrildi
O gün uşaq yalnız dinləmədi, cümlələri özü oxuyub səsini yazdırdı. Qəzəbli səs, həyəcanlı səs, maraqlanan səs — hər birini ayrı-ayrı.
O yazılan səs indi personaj Nuri-nin səs standartına çevrildi və Nuri, uşağın çıxardığı səsin izi ilə danışır. Ona görə Nuri "birlikdə davam edək?" deyə soruşanda, bu, böyüyün xəyalında qurduğu uşaq danışıq tərzi deyil, əsl uşağın elə danışdığı sözdür.
Uşağın təxəyyülü bizimkindən fərqli idi
Bir həftə sonra uşaq bizim hazırladığımız 9 oyunu başdan sona qədər oynadı və gələn fikirlər böyüklərin heç bir sənədində olmayan şeylər idi.
Bir. Ağaca od aparsan. Biz odu təhlükəli bir şey sayıb necə qarşısını almaq barədə düşünürdük, amma uşaq fərqli düşündü. Ağac yanıb yox olanda onun yerində 3 toxum qalır, o toxumları yığıb sulasan yeni ağac böyüyür, dedi.
Bir addım da irəli gedib, yeni bitən ağac alma ağacı yox, üzüm və ya armud ağacı olmalıdır, dedi. Çünki eyni şey təkrar gələndə maraqlı olmur.
İki. Yağışlı gündə ip tullanma alsan. Böyüyün başında yağışa çətir doğru cavabdır, ip tullanma isə yanlışdır, ona görə də ya qarşısını alan, ya da "səhvdir" deyən ekran gələcəkdi. Uşağın cavabı fərqli idi. Personaj "ip tullanma yağışı saxlaya bilməz" deyir, sonra elə yağış altında ip tullayır və yenə də əhvalının yaxşı olduğunu deyib gülür.
Səhvi səhv kimi göstərmək yerinə başqa bir sevincə çevirmişdi — bizim prinsip kimi yazdığımız şeyi uşaq daha əvvəl səhnə kimi gətirmişdi.
Üç. Yatan ata personajını basanda üzündə cızma-qara yaranır. Buraya qədər böyük də düşünə bilər. Amma uşağın hekayəsi növbəti səhərə keçir. Ata cızma-qaralı üzlə işə gedir, tualet güzgüsü qarşısında onu görüb təəccüblənir, arxadan gələn 2 uşaq birgə gülərək bitir.
Vaxtı keçib əks-effektlə bağlanan 3 pərdəli quruluşu 9 yaşlı uşaq özü hazırlamışdı.
Dörd. Corablar eyni rəngdə cütləşir — bu bizim hazırladığımız səliqə oyununun qaydası idi və təsnifat öyrətmək üçün adi bir üsul idi. Uşaq isə rəngi fərqli olsa da cüt ola biləcəyini, uyuşmayan corabların da gözəl olduğunu söylədi. Tək doğru cavab olmamasını seçmişdi.
Nəyin maraqlı olduğunu da izah edə bildi
Bizi təəccübləndirən nəyin maraqlı olduğu deyil, uşağın niyə maraqlı olduğunu izah edə bilməsi idi. Hansı oyunu bəyəndiyini soruşanda belə cavab verdi.
İstədiyim kimi davam etdirə bilirəm, doğru cavabı da yoxdur, sıralaması da yoxdur, sərbəst oynanan oyunlar mənə xoş gəlir.
Bu, bizim sənədə yazdığımız prinsiplə eyni söz idi. Xalla sıralamamaq, səhv işarəsi qoymamaq, başqası ilə müqayisə etməmək. Böyüklər buraya çatana qədər iclas edir, material oxuyur, əsas toplayırdı, uşaq isə bunu bir cümlə ilə dedi.
65 fikri həmin həftə tətbiq etmə üsulu
O gün gələn fikirlərin sayı 65 idi və hamısını tətbiq etdik. Seçərək yox, hamısını.
Göbələk basılıb doğranmalı və oda qoyulmalıdır, düzgün bişən an var, çox saxlasan yanır. Yanmış şeyi personaj yemir. Tteokbokki versən acı olduğu üçün süd axtarır, dəfələrlə yesə qarnı doyub tualetə gedib nazikləşərək qayıdır.
Əvvəllər bu siyahı yalnız iclas protokolunda qalardı. Növbəti iclasda prioritet müəyyənləşdirilir, aşağı yarısı sakitcə yox olardı, amma indi fərqlidir. Bizdə beş nəfər terminalda işləyir və fikri eşidən adam elə orada düzəldir.
O gün günortadan sonra uşaq planşetini götürüb az əvvəl düzəldilmiş ekranı sınadı. Deyən adamın nəticəni görməsi üçün bir neçə saat kifayət etdi.
Uşağın istədiyi doğru cavab tapmaq deyil, canlı bir dünya idi.
Bir ay sonra da
Bir dəfəlik gəliş adətən bir hadisə olub bir neçə şəkillə bitər, biz də belə bitəcəyini düşünürdük.
Amma təxminən bir ay sonra bir səhər uşaq yenidən ekranın qarşısında oturmuşdu. Bu dəfə Quiga-nın nöqtələri birləşdirmə oyunu idi və yanında böyük öz işini görürdü. Xüsusi bir şərait yaratmağa ehtiyac olmayan vəziyyət — yəni hadisə artıq prosesə çevrilmişdi.
Bəs uşağa iş gördürürük?
Təbii ki, gələcək sual budur, cavab isə xeyr. Uşaq valideyni ilə birgə ofisə gəlir və yalnız istədiyi zaman ekrana baxır. Uşaq üçün bu, əmək deyil, oyunun davamıdır, sadəcə özünün seçdiyi şey əsl ekrana daxil olan oyundur.
Bu hiss böyüyünkündən fərqli deyil — öz fikrinin dünyaya təsir etdiyini yaşamaq yaşdan asılı olmur, bunu yanında görərək anladıq.
Vəzifə deyil, məsafə
Uşağın təxəyyülü bizim düşüncəmizdən fərqli idi. Qəribə idi, bizim kirlənmiş təcrübəmizi, kommersiya hesablarımızı və məktəbdə öyrədilən doğru-yanlışı asanlıqla adladı. Ona görə planlaşdırıcını seçmə meyarı dəyişdi — təcrübə müddəti yox, istifadəçiyə olan məsafə.
Uşaq üçün hazırlanan məzmunda istifadəçiyə ən yaxın olan şəxs uşağın özüdür və bundan aydın bir meyar hələ tapmamışıq. Ona görə şirkətimizdə ibtidai sinif şagirdi olan bir planlaşdırıcı var. Vizit kartı yoxdur, amma verdiyi fikirlər indi xidmətin içində işləyir və o səs personaja çevrilib uşaqlarla danışır.
Sizin yanınızdakı ən yaxın istifadəçi kimdir
Hər komandada iclas otağının kənarında əsl istifadəçi var, bizim üçün bu, sadəcə uşaq idi. O şəxsi ekranın qarşısına gətirmək üçün böyük bir proses lazım olmadı. Bir yer və dediyini həmin həftə tətbiq etməyə hazır olmaq kifayət etdi.
Ən kiçik planlaşdırıcının təsdiqindən keçən ekranı Quiga-da görmək olar.