Oqqush Goni ortidan, daryo oxiridagi orolgacha
Didi qishlash uchun uchib ketayotgan oqqush Goni bilan birga uchadi.
Daryo bilan dengiz uchrashadigan Eulsukdo botqoqzorida qanday doʻstlar yashashini, odamlar ular uchun nima qilishini jimgina kuzatadi.
Oxirida botqoqzor jonzotlari bilan xayrlashadigan, Didining koʻchmanchi qush bilan sayohat kundaligi.
Yanada sovuq boʻlmasdan — joʻnadik!
Qorli dalada katta bir qush qanotini pat-pat qoqdi! Men ham uning yoniga yopishib birga koʻtarildim.
Oyoq ostida oppoq qor dengizi. Nafas chiqarsang, shu zahoti muzlab qoladigandek sovuq.
“Salom! Men Goni. Oqqush oilasining toʻngʻich oʻgʻli.” deb yonimda uchayotgan qush dadil salomlashdi.
Goni oʻtgan yili nafaqaga chiqqan otasining oʻrnini olib, bu yil birinchi marta oilasini boshlab qishki uchishga rahbarlik qilayotgan boshliq ekan. Birinchi marta boshliq boʻlgani uchun yelkalari koʻtarilib turgandek koʻrindi.
“Bu tundra juda sovuq, qishlab boʻlmaydi. Iliq Eulsukdoga boramiz. Uh~ yanada sovuq boʻlmasdan tezroq ketaylik!” deb Goni qichqirishi bilan qanot qoqishi tezlashdi.
Bugun men ham bu qishki sayohatga sekingina qoʻshildim. Goni bilan borsam, daryoning oxirida bor deyilgan oʻsha orolni koʻra olaman-da.
Osmon yoʻlida uchragan yovvoyi oʻrdak oilasi
Bulutlar ustiga chiqqanimizda osmon qushlarga toʻla ekan.
Faqat oqqushlar emas. Nomini bilmagan qushlar saf tortib, hammasi bir tomonga tinmay qanot qoqib borardi.
“Anavini qara! Hammasi qishlash uchun Eulsukdoga ketyapti.” deb Goni yon tomonni koʻrsatdi.
Keyin quvnoq ovoz bilan qichqirdi. “Salom, yovvoyi oʻrdak? Koʻrishmaganimizga ancha boʻldi~”
Yonida uchayotgan yovvoyi oʻrdak boshini burdi. “Ha~ Goni, yaxshimisan? Boshliq boʻlibsan-ku! Tabriklayman!”
“Ha-ha, rahmat. Bu qish ham yaxshi oʻtkazaylik.” deb Goni uyalgandek jilmaydi, bu koʻrinishi negadir iliq tuyuldi.
Birinchi marta boradigan yoʻl ham doʻsting yoningda boʻlsa, ishonchli boʻlarkan. Men ham bekorga kayfiyatim koʻtarilib, yanada kuch bilan uchdim.
Daryo suvi bilan dengiz uchrashsa, orol paydo boʻlarkan
Goni’ning ukasi akasining yoniga yopishib soʻradi. “Aka, biz boradigan Eulsukdo qanaqa joy?”
“Nakdong daryosining quyilish joyidagi orol. Gangvondan boshlangan daryo suvi uzoqdan oqib tushib, Janubiy dengiz bilan uchrashadigan joy.”
Men ham qulogʻimni ding qildim. Daryo bilan dengiz uchrashadi deganda, qanday joy ekan.
“Daryo suvi ancha oqib tushsa, asta-sekin sekinlashadi. Shunda olib kelgan tuproq va qumi choʻkib toʻplanadi, oʻsha toʻplanib-toʻplanib yaratilgan orol aynan Eulsukdo ekan.” deb Goni qanoti bilan pastni koʻrsatdi.
Daryo suvi tuproq toʻplab yaratgan orol-a!
Daryo suvi bilan dengiz suvi qorishadigan joy boʻlgani uchun boshqa joyda koʻrib boʻlmaydigan turli-tuman jonzot yasharkan.
“Ie? Aka, anavi koʻrinayotgan orolmi?” deb uka hayajonli ovozda soʻradi.
“Ha! Mana yetib keldik. Anavi Eulsukdo.” Goni gapini tugatmasdan oyoq ostimizga yashil orol yaqinlashib keldi. Voy, rostdan daryoning oʻrtasida turibdi-ya!
Botqoqzorda nima yashashini jimgina kuzatdim
Orolga qoʻnganimizda Goni xursand boʻldi. “Koʻchmanchi qushlar bu yerni yoqtirishining sababi bor. Botqoqzor yaxshi saqlangani uchun yeydigan narsa juda koʻp!”
Yeydigan narsa koʻp ekan-da. Umuman qanday doʻstlar yashashini bilgim kelib chidayolmadim.
WAGZAK JUMP ilovasidagi “Botqoqzorga sayohat” darsini ochib koʻrdim. Loyqa sohilda va suv boʻyida yashaydigan jonzotlarni yanada yaqindan koʻrgim keldi.
Eng avval Goni meni oʻt-oʻlan orasiga olib bordi. “Bu — sohil oʻti. Daryo bilan dengiz uchrashadigan joyda mana shunday toʻp-toʻp boʻlib oʻsadi.”
Goni tumshugʻi bilan tuproqni sekin titkilaganda, ildizida toʻlagina tugunak osilib turgan ekan. Kartoshka yoki batat kabi toʻla-toʻla.
“Mana shu tugunak ildiz biz oqqushlarning eng sevimli yemi.” deb Goni ogʻzini shapillatdi, shunday mazali qilib aytdiki, oʻzim ham tatib koʻrgim keldi.
Keyin chigʻanoqlar navbati. Goni yupqa bittasini choʻqib koʻrsatdi. “Bu — yupqa chigʻanoq. Poʻsti boshqa chigʻanoqlardan ancha yupqa, shuning uchun osongina sindirsa boʻladi. Biz uchun juda foydali yem!”
Uning yonida qalinroq chigʻanoq ham bor. “Bu — oq chigʻanoq. Bizning yurtda koʻp uchraydigan chigʻanoq, Nakdong daryosi quyilish joyida ham juda koʻp yashaydi.”
Goni qoʻshib aytgan narsa esa biroz kutilmagan boʻldi. Oq chigʻanoq poʻsti go oʻyinida ishlatiladigan oq tosh ham boʻlarkan. Chigʻanoq poʻsti oʻyin toshi boʻlishi — juda-juda qiziq.
Shu payt loyqa yerdan nimadir yon tomonga shuvillab oʻtdi. Qisqichbaqa ekan! Goni “Buni loyqa sohil qisqichbaqasi deyishadi. Sohilga chuqurcha qazib yashaydi” dedi.
Yaqinroq bormoqchi boʻlgandim, qisqichbaqa meni koʻrib qoldi-yu chuqurchasiga shuvv! Shunday tezki, koʻz ochib yumguncha gʻoyib boʻldi.
“Uzoqdan odam oʻtsa ham darrov yashirinadi. Biroz qoʻrqoqroq.” deb Goni kuldi. Men ham birga kulib, boʻsh chuqurchaga ancha tikilib qoldim. Qisqichbaqa, kechir. Seni qoʻrqitmoqchi emasdim.
Odamlar qushlar uchun dala ekibdimi?
Ancha aylanib yurganimizda koʻm-koʻk arpa dalasi yoyilib yotardi. Qushlar uning ustiga toʻp-toʻp qoʻnib yem choʻqiyotgan edi.
“Mana bu arpa dalasi bor-ku,” Goni ovozini pasaytirdi. “Odamlar biz koʻchmanchi qushlar yesin deb atay ekib qoʻyishgan.”
Men shunchaki jimgina Goni’ga qaradim. Qushlarga yem berish uchun butun bir dalani ekib berishibdimi?
“Faqat yemxona emas. Botqoqzorni saqlash uchun odamlar qiladigan boshqa ishlar ham bor. Bittalab koʻrsataman.” deb Goni qanotini yozib oldinga tushdi.
Orol shaharni ikki yoniga olib, daryoning oʻrtasida suzib turibdi. Lekin orolga ulangan koʻprik toʻgʻri emas, biroz egilgan ekan.
“Anavi Eulsukdo koʻprigi — atay egib qurilgan.” Goni’ning gapidan koʻzlarim katta ochildi. Ataymi?
Biz dam oladigan botqoqzorga shaharning shovqinli ovozi yetib bormasin deb yoʻlni aylantirib qoʻyishgan ekan. Bitta koʻprikni ham qushlarni oʻylab egib qoʻyishgan ekan-da.
Goni yana aytdi. “Kirish taqiqlangan vaqt alohida bor, oʻshanda koʻcha chiroqlarini ham hammasini oʻchirishadi. Biz yaxshiroq dam olaylik deb.”
Odamlar botqoqzorni koʻrgani kelsa ham ovqat yeyishmaydi yoki chodir tikishmaydi, axlatni ham tashlab ketishmaydi ekan.
Orolda yashaydigan hayvon yoki oʻsimlikni yashirincha tutish yoki kovlab olish ham yoʻq.
“Sizlar ham albatta bizni qadrlaysizlar-a? Katta rahmat!” deb Goni menga jimgina qarab aytganda, negadir burnimning uchi achishdi.
Eulsukdo manzarasini yana bir bor aylanib koʻrdim
Quyosh botay deganda Goni bilan yonma-yon orol ustidan bir aylandik.
Sohil oʻti oʻsadigan suv boʻyi, chigʻanoq va qisqichbaqa yashaydigan loyqa sohil, qushlarga toʻla arpa dalasi va aylanib egilgan koʻprikkacha.
Birinchi marta osmondan koʻrganimda shunchaki daryo oʻrtasidagi yashil orol edi, endi esa tirik nafas olayotgan mahalladek koʻrinadi.
Daryo suvi tuproq toʻplab yaratgan orolda shuncha koʻp doʻst makon qurib yasharkan. Bittalab kuzatganim yaxshi boʻldi.
Goni oilasi bilan arpa dalasidan joy olib, uzoq sayohat oxirida qanotini yigʻdi. Birinchi marta boshliqlik vazifasini zoʻr bajardi-ya.
Botqoqzor doʻstlari, xayr, omon boʻlinglar
Endi mening uyga qaytish vaqtim.
Goni’ga qoʻl silkidim. “Goni, olib kelganing uchun rahmat. Qishni yaxshi oʻtkaz!”
Loyqa sohil tomonga ham sekingina xayrlashdim. “Qisqichbaqa, oq chigʻanoq, sohil oʻti~ hammangiz omon boʻlinglar!”
Eshitishmagandir, lekin mayli-da. Jimgina qoʻl silkib ketaveraman.
Goni bahor kelsa yana uzoq shimolga uchib ketar. Oʻshangacha bu botqoqzor charchagan qanotlar koʻngli tinch dam olib oʻtadigan iliq maskan boʻlib qolsa edi. Yaxshi dam ol, Goni. Yana koʻrishamiz.
▶ WAGZAK JUMP ilovasining haqiqiy AR ekrani
Didi uchratgan botqoqzor va koʻchmanchi qushlar hikoyasini AR orqali oʻzingiz koʻring
← Yon tomonga suring
Botqoqzor doʻstlari bilan oʻzing uchrashgani borasanmi?
WAGZAK JUMP — sakrab kir, dunyo ichiga
Koʻp beriladigan savollar
Q. Eulsukdo qanday paydo boʻlgan orol?
Eulsukdo — Nakdong daryosining quyilish joyida, yaʼni daryo suvi Janubiy dengiz bilan uchrashadigan joydagi orol. Daryo suvi uzoqdan oqib kelib dengizga yaqinlashganda tezligi sekinlashadi va olib kelgan tuproq bilan qumi choʻkib toʻplanadi. Shunday uzoq vaqt toʻplanib yaratilgan orol aynan Eulsukdodir. Daryo suvi bilan dengiz suvi qorishadigan joy boʻlgani uchun turli jonzotlar yashaydi, qishda esa oqqush kabi koʻchmanchi qushlar keladi.
Q. Botqoqzorda qanday doʻstlar yashaydi?
Daryo bilan dengiz uchrashadigan botqoqzorda suv boʻyida toʻp-toʻp oʻsadigan sohil oʻti (toʻla tugunak ildizi oqqushlarning yemi), poʻsti yupqa yupqa chigʻanoq, koʻp uchraydigan oq chigʻanoq va loyqa sohilga chuqurcha qazib yashaydigan qisqichbaqa kabi turli jonzotlar yashaydi. Yem koʻp boʻlgani uchun qishlash uchun kelgan koʻchmanchi qushlarga juda yaxshi maskan boʻladi.
Q. Daryo yoki bogʻda qush uchratsak nima qilish kerak?
Qushni koʻrsangiz, jimgina uzoqdan kuzating. Shovqin qilsangiz yoki yaqin borsangiz, qushlar choʻchib qochib ketishi mumkin. Tabiat bogʻiga borganingizda shirinlik yoki axlatni tashlab ketmay, albatta uyingizga olib keling. Shundagina hayvon doʻstlarning uyi toza saqlanadi. Mahallangizdagi daryo yoki bogʻda qanday hayvon va oʻsimliklar yashashini sayr qilib jimgina qidirib koʻrish ham yaxshi.
Keyingi safar yana qiziqarli hikoya bilan kelaman. Hurmat bilan, Didi.