મોટા હંસ Goni ની પાછળ પાછળ, નદીને છેડે આવેલા ટાપુ સુધી
શિયાળો ગાળવા નીકળેલા મોટા હંસ Goni ની પાછળ પાછળ Didi ઊડે છે.
નદી ને દરિયો મળે એવી Eulsukdo ની ભીની જમીનમાં કયા દોસ્તો રહે છે, ને લોકો એ દોસ્તો માટે શું કરે છે એ નિરાંતે જોયા કરે છે.
છેલ્લે ભીની જમીનનાં જીવોને વિદાય કહેતી, Didi ની યાયાવર-પક્ષી સંગાથની નિરીક્ષણ ડાયરી.
વધારે ઠંડી પડે એ પહેલાં, ઊપડો!
બરફના મેદાનમાં એક મોટા પક્ષીએ પાંખો ફફડાવી! હુંય એની બરાબર બાજુમાં ચોંટીને સાથે ઊપડી.
પગ નીચે ધોળો ધોળો બરફ જ બરફ. ફૂંક મારીએ તો એ જ ઘડીએ થીજી જાય એવી ઠંડી.
“નમસ્તે! હું Goni. મોટા હંસના પરિવારનો મોટો દીકરો.” બાજુમાં ઊડતા પક્ષીએ જોશભેર નમસ્તે કર્યું.
Goni ગયા વરસે નિવૃત્ત થયેલા એના પપ્પાની જગ્યાએ, આ વરસે પહેલી વાર કુટુંબને લઈને શિયાળુ ઉડાન દોરતો આગેવાન બન્યો છે. પહેલી વારનો આગેવાન! એની છાતી કંઈક ફૂલેલી લાગતી હતી.
“આ ટુંડ્રા એટલું ઠંડું છે કે અહીં શિયાળો કાઢી ન શકાય. હૂંફાળા Eulsukdo જઈશું. ચાલો ચાલોઓ~ વધારે ઠંડી પડે એ પહેલાં ઝટ નીકળીએ!” Goni એ બોલતાંની સાથે જ એની પાંખો વધારે ઝડપથી ફફડવા લાગી.
આજે હુંય આ શિયાળુ સફરમાં ચૂપચાપ ભળી ગઈ. Goni ની પાછળ જઈશ તો નદીને છેડે છે એવો પેલો ટાપુ જોવા મળશે ને.
આકાશના રસ્તે મળેલું લીલા માથાવાળા બતકનું કુટુંબ
વાદળ ઉપર ચડ્યાં એટલે આકાશ પક્ષીઓથી ભરેલું દેખાયું.
ફક્ત મોટા હંસ જ નહીં. નામ ન જાણતાં હોઈએ એવાં પક્ષીઓ હાર બાંધીને, બધાં એક જ દિશામાં ખંતથી પાંખો હલાવતાં હતાં.
“એ તો જો! બધાં શિયાળો ગાળવા Eulsukdo જ જાય છે.” Goni એ બાજુમાં ચીંધ્યું.
ને પછી હરખભર્યા અવાજે બૂમ પાડી. “નમસ્તે Cheongdung? કેટલા વખતે~”
બાજુમાં ઊડતા લીલા માથાવાળા બતકે ડોક ફેરવી. “અરે~ Goni, મજામાં? આગેવાન થઈ ગયો! અભિનંદન!”
“હાહા, આભાર. આ શિયાળોય સરસ કાઢીએ.” Goni શરમાતાં શરમાતાં હસ્યો, ને એ દૃશ્ય કંઈક હૂંફાળું લાગ્યું.
પહેલી વાર જતા રસ્તેય દોસ્ત બાજુમાં હોય તો હિંમત રહે છે લાગે છે. મનેય અમસ્તું જ સારું લાગ્યું ને હું વધારે જોશથી ઊડી.
નદીનું પાણી ને દરિયો મળે તો ટાપુ બને છે
Goni નો નાનો ભાઈ મોટા ભાઈને બરાબર ચોંટીને પૂછવા લાગ્યો. “ભાઈ, આપણે જઈએ છીએ એ Eulsukdo કેવી જગ્યા છે?”
“Nakdong નદીના મુખ પાસેનો ટાપુ છે. Gangwon માં શરૂ થતું નદીનું પાણી છેક દૂર વહી આવીને દક્ષિણ સમુદ્રને મળે એ જગ્યા.”
મેંય કાન સરવા કર્યા. નદી ને દરિયો મળે એટલે એ કેવી જગ્યા હશે?
“નદીનું પાણી ક્યાંય સુધી વહી આવે એટલે ધીરે ધીરે ધીમું પડે. ત્યારે એ સાથે લાવેલી માટી ને રેતી ધીમે ધીમે બેસીને જમા થાય, ને એમ જમા થતાં થતાં બનેલો ટાપુ એ જ Eulsukdo.” Goni એ પાંખથી નીચે ચીંધ્યું.
નદીના પાણીએ માટી જમા કરીને બનાવેલો ટાપુ!
નદીનું ને દરિયાનું પાણી ભેગું ભળે એવી જગ્યા હોવાથી, બીજે ક્યાંય ન દેખાય એવાં જાતજાતનાં જીવ ત્યાં રહે છે.
“અરે? ભાઈ, પેલો દેખાય એ જ ટાપુ?” નાના ભાઈએ ઉત્સાહભર્યા અવાજે પૂછ્યું.
“હા! હવે પહોંચી જ ગયાં. પેલું Eulsukdo.” Goni ની વાત પૂરી થાય એ પહેલાં જ, પગ નીચે લીલોછમ ટાપુ સરકીને પાસે આવ્યો. વાહ રે વાહ, સાચે જ નદીની બરાબર વચ્ચે!
ભીની જમીનમાં શું રહે છે એ નિરાંતે નિહાળ્યું
ટાપુ પર ઊતર્યાં એટલે Goni ખુશખુશાલ થઈ ગયો. “યાયાવર પક્ષીઓને આ જગ્યા ગમે એનું કારણ છે. ભીની જમીન બરાબર સચવાયેલી છે, એટલે ખાવાનું સાચે જ ઘણું છે!”
ખાવાનું ઘણું છે એમ? કયા દોસ્તો રહે છે એ જાણવાનું કુતૂહલ મારાથી રહેવાયું નહીં.
WAGZAK JUMP માં “ભીની જમીનની સફર” જોઈ. કાદવિયા કિનારે ને પાણીકાંઠે રહેતાં જીવોને વધારે નજીકથી જોવાં હતાં એટલે.
સૌથી પહેલાં Goni મને ઘાસની ઝાડીમાં લઈ ગયો. “આ પાણી-ઘાસ છે. નદી ને દરિયો મળે એ જગ્યાએ આમ ટોળે વળીને ઊગે છે.”
Goni એ ચાંચથી માટી સહેજ ખસેડી એટલે મૂળ પર ગોળમટોળ ગાંઠ લટકતી દેખાઈ. બટાટા કે શક્કરિયા જેવી પુષ્ટ પુષ્ટ.
“આ ગાંઠ-મૂળ અમને મોટા હંસને સૌથી ભાવતું ખાવાનું છે.” Goni એ હોઠ ચાટ્યા, ને એવી રીતે કહ્યું કે સાચે જ સ્વાદિષ્ટ લાગે.
પછી છીપોનો વારો. Goni એ એક પાતળી છીપ સામે ટચ કરીને ચીંધ્યું. “આ પાતળી છીપ. એનું કોચલું બીજી છીપો કરતાં ઘણું પાતળું હોય એટલે સહેલાઈથી તૂટે. એટલે અમારે માટે તો બહુ કીમતી ખાવાનું!”
એની બાજુમાં જાડી છીપ પણ હતી. “આ સફેદ છીપ. આપણા દેશમાં બહુ જોવા મળે છે, ને Nakdong ના મુખ પાસેય પુષ્કળ રહે છે.”
Goni એ જે ઉમેર્યું એ જરા અણધાર્યું હતું. સફેદ છીપના કોચલામાંથી ગો રમતમાં વપરાતાં સફેદ કૂકરીય બને છે એમ કહે છે. છીપનું કોચલું રમતનું કૂકરી બની જાય, કેવું અદ્ભુત.
ત્યાં જ કાદવના તળિયેથી કંઈક બાજુ તરફ સરકી ગયું. કરચલો! Goni એ કહ્યું “એને કાદવનો કરચલો કહે છે. કાદવિયા કિનારે દર ખોદીને રહે છે.”
નજીક જવા ગઈ ત્યાં કરચલાએ મને જોઈ લીધી ને દરમાં સરરર! એટલો ઝડપી કે આંખના પલકારામાં ગાયબ.
“છેક દૂરથી માણસ નીકળે તોય તરત સંતાઈ જાય. જરા બીકણ છે.” Goni હસ્યો. હુંય સાથે હસી, ને પછી ખાલી દરને ક્યાંય સુધી જોઈ રહી. કાદવના કરચલા, માફ કરજે. તને બીવડાવવાનો ઇરાદો નહોતો.
લોકોએ પક્ષીઓ માટે ખેતર બનાવ્યું છે એમ?
ક્યાંય સુધી ફરી તો લીલુંછમ જવનું ખેતર પથરાયેલું દેખાયું. પક્ષીઓ એની ઉપર પુષ્કળ ઊતરીને ચણતાં હતાં.
“આ જવનું ખેતર છે ને,” Goni એ અવાજ ધીમો કર્યો. “લોકોએ અમને યાયાવર પક્ષીઓને ખાવા માટે મુદ્દામ ઉછેર્યું છે.”
હું તો ચૂપચાપ Goni ને જોઈ રહી. પક્ષીઓને ખાવાનું આપવા આખેઆખું ખેતર બનાવી આપ્યું?
“ફક્ત ખાવાની જગ્યા જ નહીં. ભીની જમીન સાચવવા લોકો બીજુંય ઘણું કરે છે. એકેક કરીને બતાવું.” Goni પાંખો ફેલાવીને આગળ ચાલ્યો.
ટાપુ બે બાજુ શહેર રાખીને નદીની બરાબર વચ્ચે તરે છે. પણ ટાપુ સુધી જતો પુલ સીધો નથી, સહેજ વળેલો છે.
“પેલો Eulsukdo નો પુલ, મુદ્દામ વળાંકવાળો બનાવ્યો છે.” Goni ની વાતે મારી આંખો પહોળી થઈ ગઈ. મુદ્દામ વાળ્યો?
અમે આરામ કરીએ છીએ એ ભીની જમીનમાં શહેરનો ઘોંઘાટ ન સંભળાય એ માટે રસ્તો ફેરવીને દૂર કર્યો છે. એક પુલનેય પક્ષીઓનો વિચાર કરીને વાળી આપ્યો હતો.
Goni એ વળી જણાવ્યું. “અંદર આવવાની મનાઈ હોય એવો સમય અલગ હોય છે, ત્યારે થાંભલાની બત્તીઓય બધી બંધ કરી દે છે. અમે વધારે નિરાંતે આરામ કરીએ એ માટે.”
લોકો ભીની જમીન જોવા આવે તોય ખાવાનું ખાતા નથી કે તંબુ તાણતા નથી, ને કચરોય ગમે ત્યાં ફેંકતા નથી.
ટાપુ પર રહેતાં પ્રાણી કે છોડને છાનામાના પકડી કે ઉખાડી જવાનુંય કરતા નથી.
“તમેય અમને કીમતી ગણો છો ને? સાચે જ આભાર!” Goni એ મારી સામે નિરાંતે જોઈને એમ કહ્યું, ને મારું નાક કંઈક ભીનું થઈ ગયું.
Eulsukdo નું દૃશ્ય વધુ એક વાર ફરીને જોયું
સૂરજ ઢળવા આવ્યો ત્યારે Goni ની સાથે પડખોપડખ ટાપુ ઉપર એક આંટો માર્યો.
પાણી-ઘાસ ઊગે એ પાણીકાંઠો, છીપો ને કાદવના કરચલા રહે એ કાદવિયો કિનારો, પક્ષીઓથી ભરેલું જવનું ખેતર, ને પેલો વળેલો પુલ સુધ્ધાં.
પહેલી વાર આકાશમાંથી જોયું ત્યારે તો નદીની વચ્ચેનો લીલો ટાપુ જ લાગતું હતું, પણ હવે તો જીવતું-જાગતું મહોલ્લું હોય એવું લાગે છે.
નદીના પાણીએ માટી જમા કરીને બનાવેલા ટાપુ પર, આટલા બધા દોસ્તો વસીને રહેતા હતા. એકેકને નિહાળ્યું એ સારું કર્યું.
Goni કુટુંબ સાથે જવના ખેતરમાં ગોઠવાયો, ને લાંબી સફર પછી પાંખો સંકેલી. પહેલી વારની આગેવાની એણે સરસ રીતે નિભાવી.
ભીની જમીનના દોસ્તો, મજામાં રહેજો
હવે મારે ઘરે પાછા જવાનો સમય.
Goni ને હાથ હલાવ્યો. “Goni, લઈ આવવા બદલ આભાર. શિયાળો સરસ કાઢજે!”
કાદવિયા કિનારા તરફેય ધીમેથી વિદાય કહી. “કાદવના કરચલા, સફેદ છીપ, પાણી-ઘાસ~ બધાં મજામાં રહેજો!”
સાંભળ્યું તો નહીં જ હોય, પણ એમાં શું. ચૂપચાપ હાથ હલાવીને જવાનું, બસ.
વસંત આવશે ત્યારે Goni ફરી દૂર ઉત્તરમાં ઊપડી જશે. ત્યાં સુધી આ ભીની જમીન થાકેલી પાંખો નિરાંતે વિસામો લે એવો હૂંફાળો આશરો બની રહે તો સારું. નિરાંતે આરામ કરજે, Goni. ફરી મળીશું.
▶ WAGZAK JUMP ની ખરી AR સ્ક્રીન
Didi ને મળેલી ભીની જમીન ને યાયાવર પક્ષીઓની વાત, AR માં જાતે મળો
← બાજુમાં સરકાવીને જુઓ
ભીની જમીનના દોસ્તોને જાતે મળવા જવું છે?
WAGZAK JUMP — કૂદી પડો દુનિયામાં
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
પ્ર. Eulsukdo કેવી રીતે બનેલો ટાપુ છે?
Eulsukdo એ Nakdong નદીના મુખ પાસે, એટલે કે નદીનું પાણી દક્ષિણ સમુદ્રને મળે એ જગ્યાએ આવેલો ટાપુ છે. નદીનું પાણી દૂરથી વહી આવતાં આવતાં દરિયા પાસે ધીમું પડે, એટલે એ સાથે લાવેલી માટી ને રેતી બેસીને જમા થાય. એમ લાંબા વખત સુધી જમા થતાં થતાં બનેલો ટાપુ એ જ Eulsukdo. નદીનું ને દરિયાનું પાણી ભળે એવી જગ્યા હોવાથી જાતજાતનાં જીવ ત્યાં રહે છે, ને શિયાળામાં મોટા હંસ જેવાં યાયાવર પક્ષીઓ આવે છે.
પ્ર. ભીની જમીનમાં કયા દોસ્તો રહે છે?
નદી ને દરિયો મળે એવી ભીની જમીનમાં જાતજાતનાં જીવ રહે છે: પાણીકાંઠે ટોળે વળીને ઊગતું પાણી-ઘાસ (એનાં ગોળમટોળ ગાંઠ-મૂળ મોટા હંસનું ખાવાનું છે), પાતળા કોચલાવાળી પાતળી છીપ, બહુ જોવા મળતી સફેદ છીપ, ને કાદવિયા કિનારે દર ખોદીને રહેતો કાદવનો કરચલો. ખાવાનું પુષ્કળ હોવાથી શિયાળો ગાળવા આવેલાં યાયાવર પક્ષીઓ માટે એ બહુ સરસ વિસામો બને છે.
પ્ર. નદીકાંઠે કે બગીચામાં પક્ષી મળે તો શું કરવું?
પક્ષી દેખાય તો ચૂપચાપ દૂરથી જોયા કરો. ઘોંઘાટ કરીએ કે નજીક જઈએ તો પક્ષીઓ ગભરાઈને ભાગી જાય. કુદરતી બગીચે જાઓ ત્યારે નાસ્તો કે કચરો ત્યાં મૂકતા ન આવો, ઘરે જ પાછો લઈ આવો; તો જ પ્રાણી-દોસ્તોનું ઘર ચોખ્ખું સચવાય. આપણા મહોલ્લાની નદી કે બગીચામાં કયાં પ્રાણી ને છોડ રહે છે એ લટાર મારતાં મારતાં ધીમે ધીમે શોધવાનુંય સારું.
આવતી વખતે ફરી એક મજાની વાર્તા લઈને આવીશ. લિ. Didi.