Qu quşu Goninin ardınca, çayın sonundakı adaya qədər
Didi qışlamağa uçub gedən qu quşu Goni ilə birlikdə uçur.
Çayla dənizin qovuşduğu Eulsukdo bataqlığında hansı dostların yaşadığını, insanların onlar üçün nə etdiyini sakitcə izləyir.
Sonda bataqlıq canlıları ilə vidalaşan, Didinin köçəri quşla səyahət gündəliyi.
Daha soyuq olmamış — yola düşdük!
Qarlı çöldə böyük bir quş qanadını çırpdı! Mən də onun yanına qoşulub birlikdə havalandım.
Ayaq altında ağappaq qar dənizi. Nəfəs versən, elə oradaca donacaqmış kimi soyuq.
“Salam! Mən Goni. Qu quşu ailəsinin böyük oğluyam.” deyə yanımda uçan quş cəsarətlə salamlaşdı.
Goni keçən il təqaüdə çıxan atasının yerinə keçib, bu il ilk dəfə ailəsini aparıb qış uçuşuna rəhbərlik edən başçı imiş. İlk dəfə başçı olduğu üçün çiyinləri qalxmış kimi görünürdü.
“Bu tundra çox soyuqdur, qışlamaq olmur. İsti Eulsukdoya gedirik. Uh~ daha soyuq olmamış tez gedək!” deyə Goni qışqıran kimi qanad çalışı sürətləndi.
Bu gün mən də bu qış səyahətinə sakitcə qoşuldum. Goni ilə getsəm, çayın sonunda olduğu deyilən o adanı görə bilərəm axı.
Göy yolunda rastlaşdığımız yaşılbaş ördək ailəsi
Buludların üstünə qalxanda göy quşlarla dolu idi.
Təkcə qu quşları deyil. Adını bilmədiyim quşlar cərgə düzüb, hamısı eyni tərəfə yorulmadan qanad çalırdı.
“Ona bax! Hamısı qışlamağa Eulsukdoya gedir.” deyə Goni yana işarə etdi.
Sonra sevincli səslə qışqırdı. “Salam, yaşılbaş ördək? Görüşməyəli çox olub~”
Yanında uçan yaşılbaş ördək başını çevirdi. “Hə~ Goni, necəsən? Başçı olmusan ha! Təbrik edirəm!”
“Ha-ha, sağ ol. Bu qışı da yaxşı keçirək.” deyə Goni utanmış kimi gülümsədi, bu görünüşü nədənsə isti gəldi.
İlk dəfə gedilən yol da dostun yanında olsa, arxayın olurmuş. Mən də nahaq yerə kefim durulub daha güclə uçdum.
Çay suyu ilə dəniz qovuşanda ada yaranırmış
Goninin kiçik qardaşı qardaşının yanına qısılıb soruşdu. “Qardaş, getdiyimiz Eulsukdo necə yerdir?”
“Nakdon çayının mənsəbindəki adadır. Qanqvondan başlayan çay suyu uzaqdan axıb enir və Cənub dənizi ilə qovuşduğu yerdir.”
Mən də qulağımı şəkləndirdim. Çayla dəniz qovuşur deyəndə, necə bir yer imiş.
“Çay suyu xeyli axıb enəndə yavaş-yavaş sürəti azalır. Onda gətirdiyi torpaq və qum çöküb yığılır, beləcə yığıla-yığıla yaranan ada elə Eulsukdodur.” deyə Goni qanadı ilə aşağını göstərdi.
Çay suyunun torpaq yığıb yaratdığı ada imiş!
Çay suyu ilə dəniz suyunun qarışdığı yer olduğu üçün başqa yerdə görünməyən cürbəcür canlı yaşayırmış.
“Hə? Qardaş, orada görünən o adadır?” deyə kiçik qardaş həyəcanlı səslə soruşdu.
“Bəli! Budur, gəlib çatdıq. Ora Eulsukdodur.” Goni sözünü bitirməmiş ayağımızın altına yaşıl ada yaxınlaşdı. Vay, doğrudan çayın düz ortasında durub!
Bataqlıqda nə yaşadığını sakitcə izlədim
Adaya enəndə Goni sevindi. “Köçəri quşların buranı sevməsinin səbəbi var. Bataqlıq yaxşı qorunduğu üçün yeməli şey həqiqətən çoxdur!”
Yeməli şey çox imiş. Ümumiyyətlə hansı dostların yaşadığını bilmək üçün səbrim çatmadı.
WAGZAK JUMP tətbiqindəki “Bataqlığa səyahət” dərsinə baxdım. Palçıqlı sahildə və su kənarında yaşayan canlıları daha yaxından görmək istədim.
Ən əvvəl Goni məni otluğa apardı. “Bu — sahil otudur. Çayla dənizin qovuşduğu yerdə bax belə dəstə-dəstə bitir.”
Goni dimdiyi ilə torpağı yavaşca eşələyəndə kökündə dolğun yumru asılmışdı. Kartof və ya batat kimi dolu-dolu.
“Bax bu yumrulu kök biz qu quşlarının ən sevdiyi yemdir.” deyə Goni ağzını şappıldatdı, elə dadlı danışdı ki, özüm də dadmaq istədim.
Sonra balıqqulaqlarının növbəsi. Goni nazik birini dimdikləyib göstərdi. “Bu — nazik balıqqulağı. Qabığı başqa balıqqulaqlarından xeyli nazikdir, ona görə asanca sındırmaq olur. Bizim üçün çox faydalı yem!”
Onun yanında qalın balıqqulağı da var. “Bu — ağ balıqqulağı. Bizim ölkədə çox rast gəlinən balıqqulağıdır, Nakdon çayının mənsəbində də çoxlu yaşayır.”
Goninin əlavə etdiyi isə bir az gözlənilməz oldu. Ağ balıqqulağının qabığı qo oyununda işlədilən ağ daş da olurmuş. Balıqqulağı qabığının oyun daşı olması — çox maraqlıdır.
Elə o vaxt palçıqlı yerdən nəsə yana doğru sürüşüb keçdi. Xərçəng imiş! Goni “Buna palçıqlı sahil xərçəngi deyirlər. Sahildə deşik qazıb yaşayır” dedi.
Yaxınlaşmaq istəyəndə xərçəng məni görüb deşiyinə şırr! Elə sürətli idi ki, göz qırpımında yoxa çıxdı.
“Uzaqdan adam keçsə də dərhal gizlənir. Bir az qorxaqdır.” deyə Goni güldü. Mən də birlikdə gülüb boş deşiyə xeyli baxdım. Xərçəng, bağışla. Səni qorxutmaq istəmirdim.
İnsanlar quşlar üçün tarla əkiblər?
Xeyli gəzəndə göy-göy arpa tarlası yayılmışdı. Quşlar onun üstünə dəstə-dəstə enib yem dimdikləyirdi.
“Bax bu arpa tarlası var ha,” Goni səsini alçaltdı. “İnsanlar biz köçəri quşlar yesin deyə qəsdən əkiblər.”
Mən sadəcə sakitcə Goniyə baxdım. Quşlara yem vermək üçün bütöv bir tarla əkiblərmi?
“Təkcə yemlik deyil. Bataqlığı qorumaq üçün insanların gördüyü başqa işlər də var. Bir-bir göstərəcəyəm.” deyə Goni qanadını açıb qabağa düşdü.
Ada şəhəri iki yanına alıb çayın düz ortasında üzür. Amma adaya gedən körpü düz deyil, bir az əyilib.
“O Eulsukdo körpüsü — qəsdən əyri tikilib.” Goninin sözündən gözlərim böyüdü. Qəsdənmi?
Biz dincəldiyimiz bataqlığa şəhərin səs-küyü çatmasın deyə yolu dolandırıblar. Bircə körpünü də quşları düşünüb əyiblər.
Goni yenə dedi. “Girişin qadağan olduğu vaxt ayrıca var, onda küçə işıqlarını da hamısını söndürürlər. Biz daha yaxşı dincələk deyə.”
İnsanlar bataqlığa baxmağa gəlsələr də yemək yemir və ya çadır qurmurlar, zibili də atıb getmirlər.
Adada yaşayan heyvan və ya otu gizlicə tutmaq və ya qazıb aparmaq da yoxdur.
“Siz də mütləq bizi dəyərli sayırsınız, elə deyilmi? Çox sağ olun!” deyə Goni mənə sakitcə baxıb deyəndə, nədənsə burnumun ucu göynədi.
Eulsukdo mənzərəsini bir daha gəzib gördüm
Günəş batmaq üzrə olanda Goni ilə yan-yana ada üstündə bir dövrə vurduq.
Sahil otunun bitdiyi su kənarı, balıqqulağı və xərçəngin yaşadığı palçıqlı sahil, quşlarla dolu arpa tarlası və dolanıb əyilmiş körpüyə qədər.
İlk dəfə göydən görəndə sadəcə çayın ortasında yaşıl ada idi, indi isə diri-diri nəfəs alan məhəllə kimi görünür.
Çay suyunun torpaq yığıb yaratdığı adada bu qədər çox dost məskən salıb yaşayırmış. Bir-bir baxmağım yaxşı oldu.
Goni ailəsi ilə arpa tarlasında yer tutub, uzun səyahətin sonunda qanadını yığdı. İlk başçılıq vəzifəsini əla yerinə yetirdi ha.
Bataqlıq dostları, sağ qalın
İndi mənim evə qayıtmaq vaxtımdır.
Goniyə əl yellədim. “Goni, məni gətirdiyin üçün sağ ol. Qışı yaxşı keçir!”
Palçıqlı sahil tərəfə də yavaşca salamlaşdım. “Xərçəng, ağ balıqqulağı, sahil otu~ hamınız sağ qalın!”
Eşitməyiblər yəqin, amma nə olsun. Sakitcə əl yelləyib gedirəm də.
Goni yaz gələndə yenə uzaq şimala uçub gedəcək. O vaxta qədər bu bataqlıq yorulmuş qanadların ürəyi rahat dincəlib keçdiyi isti sığınacaq olaraq qalsa, nə yaxşı olardı. Yaxşı dincəl, Goni. Yenə görüşərik.
▶ WAGZAK JUMP-un əsl AR ekranı
Didinin gördüyü bataqlıq və köçəri quş hekayəsini AR ilə özünüz görün
← Yana doğru sürüşdürün
Bataqlıq dostları ilə özün görüşməyə gedirsən?
WAGZAK JUMP — tullanıb dünyanın içinə
Tez-tez verilən suallar
Q. Eulsukdo necə yaranmış adadır?
Eulsukdo — Nakdon çayının mənsəbində, yəni çay suyunun Cənub dənizi ilə qovuşduğu yerdəki adadır. Çay suyu uzaqdan axıb gələrkən dənizə yaxınlaşanda sürəti azalır və gətirdiyi torpaqla qum çöküb yığılır. Beləcə uzun müddət yığıla-yığıla yaranan ada elə Eulsukdodur. Çay suyu ilə dəniz suyunun qarışdığı yer olduğu üçün müxtəlif canlılar yaşayır, qışda isə qu quşu kimi köçəri quşlar gəlir.
Q. Bataqlıqda hansı dostlar yaşayır?
Çayla dənizin qovuşduğu bataqlıqda su kənarında dəstə-dəstə bitən sahil otu (dolğun yumrulu kökü qu quşunun yemidir), qabığı nazik nazik balıqqulağı, çox rast gəlinən ağ balıqqulağı və palçıqlı sahildə deşik qazıb yaşayan xərçəng kimi müxtəlif canlılar yaşayır. Yem çox olduğu üçün qışlamağa gələn köçəri quşlara çox yaxşı sığınacaq olur.
Q. Çayda və ya parkda quşla rastlaşsaq nə etməliyik?
Quşu görsəniz, sakitcə uzaqdan izləyin. Səs-küy salsanız və ya yaxın getsəniz, quşlar diksinib qaça bilər. Təbiət parkına gedəndə şirniyyat və ya zibili atıb getməyin, mütləq evinizə gətirin. Yalnız onda heyvan dostların evi təmiz qorunar. Məhəllənizdəki çayda və ya parkda hansı heyvan və bitkilərin yaşadığını gəzə-gəzə sakitcə axtarmaq da yaxşıdır.
Növbəti dəfə yenə maraqlı hekayə ilə gələcəyəm. Hörmətlə, Didi.