मोठा हंस Goni च्या मागोमाग, नदीच्या टोकावरच्या बेटापर्यंत
हिवाळा काढायला निघालेल्या मोठ्या हंस Goni च्या मागोमाग Didi उडते.
नदी आणि समुद्र भेटतात अशा Eulsukdo च्या पाणथळ जागेत कोणते दोस्त राहतात, आणि माणसं त्या दोस्तांसाठी काय करतात ते शांतपणे बघत राहते.
शेवटी पाणथळ जागेतल्या जीवांचा निरोप घेणारी, Didi ची स्थलांतरित-पक्ष्यांसोबतची निरीक्षण डायरी.
आणखी थंडी पडायच्या आत, निघा!
बर्फाच्या मैदानात एका मोठ्या पक्ष्याने पंख फडफडवले! मीही त्याच्या अगदी शेजारी चिकटून सोबत उडाले.
पायाखाली पांढराशुभ्र बर्फच बर्फ. फुंकर मारली तर तिथल्या तिथेच गोठून जाईल अशी थंडी.
“नमस्कार! मी Goni. मोठ्या हंसाच्या कुटुंबातला थोरला मुलगा.” शेजारून उडणाऱ्या पक्ष्याने जोशात नमस्कार केला.
Goni गेल्या वर्षी निवृत्त झालेल्या त्याच्या बाबांची जागा घेऊन, या वर्षी पहिल्यांदाच कुटुंबाला घेऊन हिवाळी उड्डाण चालवणारा प्रमुख झालाय. पहिल्यांदाच प्रमुख! त्याचे खांदे अभिमानाने जरा उंचावलेले वाटले.
“इथे टुंड्रात इतकी थंडी की हिवाळा काढताच येत नाही. उबदार Eulsukdo ला जाणार. चलाऽऽ~ आणखी थंडी पडायच्या आत पटकन निघू!” Goni असं म्हणताच त्याचे पंख आणखी वेगाने हलू लागले.
आज मीही या हिवाळी सफरीत गुपचूप सामील झाले. Goni च्या मागे गेले की नदीच्या टोकावर आहे म्हणतात ते बेट बघायला मिळेल ना.
आकाशाच्या वाटेवर भेटलेलं हिरव्या डोक्याच्या बदकाचं कुटुंब
ढगांवर चढलो तर आकाश पक्ष्यांनी भरलेलं दिसलं.
फक्त मोठे हंसच नाहीत. नाव माहीत नसलेले पक्षीही रांग लावून, सगळे एकाच दिशेने मन लावून पंख हलवत होते.
“ते बघ! सगळे हिवाळा काढायला Eulsukdo लाच चाललेत.” Goni ने शेजारी बोट दाखवलं.
आणि मग आनंदाच्या स्वरात हाक मारली. “नमस्कार Cheongdung? किती दिवसांनी~”
शेजारून उडणाऱ्या हिरव्या डोक्याच्या बदकाने मान वळवली. “अरे~ Goni, बरा आहेस? प्रमुख झालास की! अभिनंदन!”
“हाहा, आभार. हा हिवाळाही छान काढू.” Goni लाजत हसला, आणि ते दृश्य कसंसंच उबदार वाटलं.
पहिल्यांदाच जायच्या वाटेवरही दोस्त शेजारी असला की आधार वाटतो बहुतेक. मलाही उगाच बरं वाटलं आणि मी आणखी जोमाने उडाले.
नदीचं पाणी आणि समुद्र भेटले की बेट तयार होतं म्हणे
Goni चा धाकटा भाऊ दादाला अगदी चिकटून विचारू लागला. “दादा, आपण जातोय ते Eulsukdo कसं ठिकाण आहे?”
“Nakdong नदीच्या मुखाशी असलेलं बेट आहे. Gangwon मध्ये उगम पावणारं नदीचं पाणी लांबवर वाहत येऊन दक्षिण समुद्राला भेटतं ती जागा.”
मीही कान टवकारले. नदी आणि समुद्र भेटतात म्हणजे ती जागा कशी असेल?
“नदीचं पाणी कितीतरी वाहत आलं की हळूहळू मंदावतं. मग ते सोबत आणलेली माती आणि वाळू हळूहळू खाली बसून साचते, आणि तशी साचत साचत तयार झालेलं बेट म्हणजेच Eulsukdo.” Goni ने पंखाने खाली दाखवलं.
नदीच्या पाण्याने माती साचवून तयार केलेलं बेट!
नदीचं आणि समुद्राचं पाणी एकत्र मिसळतं अशी जागा असल्याने, दुसरीकडे कुठेच न दिसणारे नाना प्रकारचे जीव तिथे राहतात म्हणे.
“अरे? दादा, तेच का ते दिसणारं बेट?” धाकट्याने उत्साहाच्या स्वरात विचारलं.
“हो! आता पोहोचलोच. तेच Eulsukdo.” Goni चं बोलणं संपायच्या आतच, पायाखाली हिरवंगार बेट सरकत जवळ आलं. अरे वा, खरंच नदीच्या अगदी मध्यभागी!
पाणथळ जागेत काय राहतं ते शांतपणे निरखून बघितलं
बेटावर उतरलो तसा Goni खुशीत आला. “स्थलांतरित पक्ष्यांना ही जागा आवडते त्याला कारण आहे. पाणथळ जागा नीट जपलेली आहे, त्यामुळे खायला खरंच भरपूर आहे!”
खायला भरपूर म्हणे? कोणते दोस्त राहतात ते जाणून घ्यायचं कुतूहल मला आवरेना.
WAGZAK JUMP मध्ये “पाणथळ जागेची सफर” बघितली. चिखलाच्या किनाऱ्यावर व पाण्याकाठी राहणाऱ्या जीवांना आणखी जवळून बघायचं होतं म्हणून.
सगळ्यात आधी Goni मला गवताच्या दाटीत घेऊन गेला. “हे पाणगवत. नदी आणि समुद्र भेटतात तिथे असं दाटीने उगवतं.”
Goni ने चोचीने माती जरा बाजूला केली तर मुळाला गोलमटोळ गाठ लटकलेली दिसली. बटाटा किंवा रताळ्यासारखी टुमदार.
“ही गाठ-मुळं आम्हा मोठ्या हंसांचं सगळ्यात आवडतं खाणं.” Goni ने ओठ चाटले, आणि इतक्या चवीने सांगितलं की खरंच खावंसं वाटलं.
मग शिंपल्यांची पाळी. Goni ने एका पातळ शिंपल्याकडे टच करून दाखवलं. “हा पातळ शिंपला. याचं कवच इतर शिंपल्यांपेक्षा कितीतरी पातळ असतं म्हणून सहज फुटतं. त्यामुळे आमच्यासाठी तर फार मोलाचं खाणं!”
त्याच्या शेजारी जाड शिंपलाही होता. “हा पांढरा शिंपला. आपल्या देशात खूप दिसतो, आणि Nakdong च्या मुखाशीही भरपूर राहतो.”
Goni ने जे पुढे सांगितलं ते जरा अनपेक्षित होतं. पांढऱ्या शिंपल्याच्या कवचापासून गो खेळात वापरतात ती पांढरी सोंगटीसुद्धा बनते म्हणे. शिंपल्याचं कवच खेळाची सोंगटी होतं, किती अजब.
तेवढ्यात चिखलाच्या तळातून काहीतरी बाजूला सरकत गेलं. खेकडा! Goni म्हणाला “त्याला चिखलातला खेकडा म्हणतात. चिखलाच्या किनाऱ्यावर बीळ खणून राहतो.”
जवळ जायला निघाले तर खेकड्याने मला बघितलं आणि बिळात सरकन! इतका वेगवान की डोळ्याचं पातं लवतं न लवतं तोच गायब.
“लांबून माणूस गेला तरी लगेच लपून बसतो. जरा भित्रा आहे.” Goni हसला. मीही सोबत हसले, आणि मग रिकाम्या बिळाकडे कितीतरी वेळ बघत राहिले. चिखलातल्या खेकड्या, माफ कर. तुला घाबरवायचा हेतू नव्हता.
माणसांनी पक्ष्यांसाठी शेत केलंय म्हणे?
कितीतरी वेळ फिरले तर हिरवंगार सातूचं शेत पसरलेलं दिसलं. पक्षी त्यावर भरपूर उतरून टिपत होते.
“हे सातूचं शेत आहे ना,” Goni ने आवाज खाली आणला. “माणसांनी आम्हा स्थलांतरित पक्ष्यांना खायला म्हणून मुद्दाम पिकवलंय.”
मी नुसतीच Goni कडे बघत राहिले. पक्ष्यांना खायला घालायला अख्खं शेत करून दिलं?
“फक्त खाण्याची जागा नाही. पाणथळ जागा जपायला माणसं आणखीही बरंच करतात. एकेक करून दाखवतो.” Goni पंख पसरून पुढे निघाला.
बेट दोन्ही बाजूंना शहर ठेवून नदीच्या मध्यभागी तरंगतंय. पण बेटाकडे जाणारा पूल सरळ नाही, जरा वळलेला आहे.
“तो Eulsukdo चा पूल, मुद्दाम वळवून बांधलाय.” Goni च्या बोलण्याने माझे डोळे विस्फारले. मुद्दाम वाकवला?
आम्ही विश्रांती घेतो त्या पाणथळ जागेत शहराचा गोंगाट ऐकू येऊ नये म्हणून रस्ता वळवून दूर नेलाय म्हणे. एका पुलालाही पक्ष्यांचा विचार करून वळण दिलं होतं.
Goni ने आणखी सांगितलं. “आत येण्याला मनाई असते अशी वेळ वेगळी असते, तेव्हा पथदिवेही सगळे बंद करतात. आम्ही आणखी निवांत विश्रांती घ्यावी म्हणून.”
माणसं पाणथळ जागा बघायला आली तरी तिथे खात नाहीत की तंबू ठोकत नाहीत, आणि कचराही वाटेल तिथे टाकत नाहीत.
बेटावर राहणारे प्राणी किंवा वनस्पती चोरून पकडणं किंवा उपटून नेणंही करत नाहीत.
“तुम्हीही आम्हाला मोलाचं मानता ना? खरंच आभार!” Goni ने माझ्याकडे शांतपणे बघत असं म्हटलं, आणि माझं नाक कसंसंच शिवशिवलं.
Eulsukdo चं दृश्य आणखी एकदा फिरून बघितलं
सूर्य मावळतीला आला तेव्हा Goni सोबत शेजारी शेजारी बेटावरून एक फेरी मारली.
पाणगवत उगवतो तो पाण्याकाठ, शिंपले व चिखलातले खेकडे राहतात तो चिखलाचा किनारा, पक्ष्यांनी भरलेलं सातूचं शेत, आणि तो वळलेला पूल सुद्धा.
पहिल्यांदा आकाशातून बघितलं तेव्हा नुसतं नदीच्या मधलं हिरवं बेट वाटत होतं, पण आता जिवंत-श्वास घेणाऱ्या वस्तीसारखं वाटतंय.
नदीच्या पाण्याने माती साचवून तयार केलेल्या बेटावर, इतके दोस्त वसून राहत होते. एकेकाला निरखून बघितलं ते बरं केलं.
Goni कुटुंबासोबत सातूच्या शेतात स्थिरावला, आणि लांबच्या प्रवासानंतर पंख मिटले. पहिल्यांदाचं प्रमुखपद त्याने छान निभावलं.
पाणथळ जागेतल्या दोस्तांनो, मजेत राहा
आता माझी घरी परतायची वेळ.
Goni ला हात हलवला. “Goni, घेऊन आल्याबद्दल आभार. हिवाळा छान काढ!”
चिखलाच्या किनाऱ्याकडेही हळूच निरोप दिला. “चिखलातल्या खेकड्या, पांढऱ्या शिंपल्या, पाणगवता~ सगळे मजेत राहा!”
ऐकलं नसणारच, पण त्याचं काय एवढं. गुपचूप नुसता हात हलवून जायचं, बस.
वसंत आला की Goni पुन्हा दूरच्या उत्तरेकडे निघून जाईल. तोवर ही पाणथळ जागा थकलेल्या पंखांना निश्चिंतपणे विसावा घेता येईल असा उबदार आसरा राहिली तर बरं. निवांत विश्रांती घे, Goni. पुन्हा भेटू.
▶ WAGZAK JUMP ची खरी AR स्क्रीन
Didi ला भेटलेली पाणथळ जागा व स्थलांतरित पक्ष्यांची गोष्ट, AR मधून प्रत्यक्ष भेटा
← बाजूला सरकवून बघा
पाणथळ जागेतल्या दोस्तांना स्वतः भेटायला जायचंय?
WAGZAK JUMP — उडी घ्या जगात
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्र. Eulsukdo कसं तयार झालेलं बेट आहे?
Eulsukdo हे Nakdong नदीच्या मुखाशी, म्हणजे नदीचं पाणी दक्षिण समुद्राला भेटतं त्या ठिकाणी असलेलं बेट आहे. नदीचं पाणी लांबून वाहत येताना समुद्राजवळ मंदावलं की ते सोबत आणलेली माती आणि वाळू खाली बसून साचते. अशी दीर्घ काळ साचत साचत तयार झालेलं बेट म्हणजेच Eulsukdo. नदीचं आणि समुद्राचं पाणी मिसळतं अशी जागा असल्याने तिथे विविध जीव राहतात, आणि हिवाळ्यात मोठ्या हंसासारखे स्थलांतरित पक्षी येतात.
प्र. पाणथळ जागेत कोणते दोस्त राहतात?
नदी आणि समुद्र भेटतात अशा पाणथळ जागेत विविध जीव राहतात: पाण्याकाठी दाटीने उगवणारं पाणगवत (त्याची गोलमटोळ गाठ-मुळं मोठ्या हंसाचं खाणं आहे), पातळ कवचाचा पातळ शिंपला, सर्रास दिसणारा पांढरा शिंपला, आणि चिखलाच्या किनाऱ्यावर बीळ खणून राहणारा चिखलातला खेकडा. खाणं भरपूर असल्याने हिवाळा काढायला आलेल्या स्थलांतरित पक्ष्यांसाठी तो फार चांगला विसावा ठरतो.
प्र. नदीकाठी किंवा बागेत पक्षी भेटला तर काय करावं?
पक्षी दिसला तर गुपचूप लांबून बघत राहा. गोंगाट केला किंवा जवळ गेलो तर पक्षी घाबरून पळून जातात. निसर्ग-बागेत जाल तेव्हा खाऊ किंवा कचरा तिथे ठेवून येऊ नका, घरीच परत आणा; तरच प्राणी-दोस्तांचं घर स्वच्छ राहतं. आपल्या वस्तीतल्या नदीत किंवा बागेत कोणते प्राणी व वनस्पती राहतात ते फेरफटका मारताना हळूहळू शोधणंही छान.
पुढच्या वेळी पुन्हा एक मजेदार गोष्ट घेऊन येईन. कळावे, Didi.