Bitta barmoq shikastlandi-yu, nega butun tana ogʻriyapti
Purum bosh barmogʻini urib oldi-yu, faqat barmogʻi emas, butun oyogʻi ogʻriyapti ekan.
Didi tanamizdan “Nega hammasi ogʻriyapti?” deb bittalab soʻraydigan hikoya.
Raqsga tushadigan skelet mehmon bilan birga suyak va mushak qanday qoʻl ushlashib ishlashini kuzatamiz.
“Voy-voy… barmoq-ku, nega butun oyoq ogʻriyapti?”
“Voy-voy… voy-voy…”
Purum bir oyogʻini dupur-dupur bosib, oqsoqlanib keldi.
Bosh barmogʻini ostonaga urib olgan ekan, yuzi burishib ketibdi.
“Didi, gʻalati. Shikastlangani atigi bitta barmoq… lekin boldirim ham zirqiraydi, sonim ham tortishadi, butun oyogʻim ogʻriyapti.”
Yonida turgan Saerom boshini chayqadi. “Eh, Purum erkalanyapti-da~ Shundaymi, Popo?”
Lekin men biroz ikkilandim. Erkalanish uchun rostdan ogʻriyotganga oʻxshaydi. Barmoq bitta joyi shikastlangan boʻlsa, nega yuqorigacha hammasi ogʻriydi?
Popodan soʻradim — “Rostdan bogʻlanganmi?”
Popo suzib kelib Purumning oyogʻini ohista paypasladi. “Faqat barmoq ogʻrimayotgani, aslida tabiiy hol.”
“Nega?” deb men yaqinroq bordim.
“Barmoq suyagi shikastlansa, oʻsha barmoqni oʻrab turgan mushak va oyoqni harakatlantiradigan mushak choʻchib kuch beradi. Shunda unga ulangan boldir va son mushaklarigacha ketma-ket birga taranglashadi.”
“Ie, ularning hammasi bogʻlanganmi~?” deb Saerom koʻzlarini katta ochdi. Erkalanyapti degandi, endi oʻzi koʻproq hayron.
Men ham ishonmay yana bir marta soʻradim. “Rostdanmi? Qanday qilib bogʻlangan?”
Popo yuqoridagi tugmani choʻqib koʻrsatdi. “Gap bilan yetib bormaydi-da? Unda tananing ichiga kirib, oʻzidan soʻraylik.”
“Sen kimsan?” Raqsga tushadigan skelet paydo boʻldi
“Aylangin! Iya, ya!” deb Popo Purum tomon qoʻlini choʻzganda —
Purumning terisi sekin-asta shaffoflashib, taqirlab qimirlaydigan oppoq suyakli skelet boʻlib qoldi!
“Voy! Bu nima!” deb Purum qoʻlini koʻtarib qarab yanada hayron boʻldi. “Tanamda shuncha suyak bormidi?”
Skelet Purum yelkasini qimirlatadi, tizzasini bukadi. Qoʻrqinchli emas, aksincha yoqimli. Mehmon boʻlib raqsga tushadigan skelet doʻst oldimizda paydo boʻldi!
“Shoshma, sendan bittalab soʻrasam boʻladimi?” deb men qoʻlimni koʻtardim. Qiziq savollarim juda koʻp-da.
Boshdan oyoqqacha, suyaklardan soʻraymiz
Eng avval dumaloq bosh suyagidan. “Sen qanday ish qilasan?”
Dumaloq idishga oʻxshagan bosh suyagi javob bergandek yarqiradi. Ichidagi miyani butunlay oʻrab himoya qiladi va koʻz, quloq, burun, ogʻiz joylashadigan joyni tayyorlab beradi. Qattiq dubulgʻa kiyib olgandek ekan.
Keyingisi ikki tomonga uzun egilgan qovurgʻalar. Oʻn ikki juft kamon kabi egilib katta savat yasagan. Uning ichiga oʻpka va yurak joylashgan.
“Koʻkragingga qoʻl qoʻyib bir chuqur nafas ol.” Popo aytganday qilsam, nafas olganda qovurgʻalar biroz kengayib yana yigʻildi. Voy, suyak qimirlayapti!
Kurakning oʻrtasiga qarasam, boʻgʻin-boʻgʻin ulangan yoʻgʻon ustun turibdi! umurtqa ekan. Umurtqa pogʻonasi ham deyisharkan. Tananing markazida muvozanatni ushlab, bizni tik turishimiz uchun tiragan ustun.
Uning pastida chanoq suyagi. Umurtqa bilan ikki oyoqni bogʻlaydigan joy. Yuqoridan tushadigan tana ogʻirligini qabul qilib, oyoqqa uzatib beradi ekan. Shuning uchun biz yura olar ekanmiz.
“Barmoq suyaklari loviya kabi kichkina boʻlib, yigirma yettita.” deb skelet Purum barmoqlarini qimirlatdi. Kalta boʻgʻinlari koʻp boʻlgani uchun biz ularni istagancha erkin qimirlatarkanmiz.
“Suyaklar bir-biriga qanday yopishgan?” Boʻgʻimning javobi
Shu yerda eng qiziq savolimni berdim. “Lekin suyak bilan suyak qanday yopishib bemalol bukiladi?”
Shunda tirsak bilan bilak yarqiradi. Boʻgʻim ekan. Suyak bilan suyak bir-biriga tegib ulanadigan joy. Shu bor ekan, biz qoʻlimizni bukib-yozib, bilagimizni aylantira olarkanmiz.
“Bilagingni bir aylantirib koʻr.” Aytganidek aylantirsam, ichida nimadir yumshoq dumalayotgandek tuyuldi. Mana shu boʻgʻimning ishi ekan.
Skelet Purum bir gap qoʻshdi. “Lekin buvim tizzam ogʻriyapti degandi. Boʻgʻimni uzoq va koʻp ishlatsang, yeyilib ogʻrishi mumkin ekan.” Beoʻxshov ishlatmaslik kerak ekan-da, ehtiyot qilib ishlataylik.
“Suyagim nechta?” Kutilmagan raqam
“Popo! Tanamizda suyak jami nechta?” Barmoq bukib sanasam ham bilolmadim.
“Kattalarda 206 tacha. Lekin…” deb Popo jilmaydi. “Chaqaloqlarda 450 tacha.”
“Ie?! Kichkina chaqaloqda koʻproqmi?” Buni rostdan kutmagandim.
Bilsam, oʻsish davomida kichik suyaklar bir-biriga qoʻshilib soni kamayarkan. Va suyak asta-sekin qattiqlashadi, qattiqlashsa boshqa uzayishi qiyin boʻladi, shuning uchun katta boʻlganda boʻy oʻsishi toʻxtarkan.
Demak, hozir boʻyim tez oʻsayotgani suyagim hali yumshoq boʻlib oʻsayotganidan ekan. Juda qiziq!
“Bu safar mushakli odam!” Nihoyat yechilgan jumboq
Shunda Popo yana qoʻlini choʻzdi. “Mushak bilan ham uchrashish kerak-ku? Aylangin!”
Skelet boʻlgan Purum bu safar boʻrtib chiqqan mushakli odamga aylandi! “Vah-ha-ha, zoʻr-ku~?” deb Purum ikki qoʻli bilan mushagini boʻrttirdi.
“Tanamda shuncha mushak bormidi?” deb Purum yana hayron boʻldi.
“Albatta. Mushak tana ogʻirligimizning yarmichasini tashkil qiladi.” Poponing gapiga hammamiz “Voy!” dedik. Tanamning yarmi mushak ekan-a.
Mana endi boyagi savol asta-sekin yechilayotgandek. Shikastlangani bitta barmoq boʻlsa, nega butun oyoq ogʻrigani.
“Mushak suyakni oʻrab himoya qiladi va suyakni harakatlantiradi ham.” deb Popo mushakli Purumni sekin yurgizdi.
Oyoqni bir qadam tashlaganda faqat oyoq mushagi qimirlamaydi. Tizza mushagi, son mushagi ketma-ket ergashib qimirlaydi. Hammasi ulanib, bir vaqtda!
“Aha!” deb beixtiyor tizzamga urdim. Barmoq ogʻrigani uchun unga ulangan mushaklar hammasi birga ishlab qiynalgan va butun oyoq zirqiragan ekan.
“Ha-ya! Rostdan hammasi bogʻlangan ekan!” deb Purum yorqin jilmaydi. Erkalanyapti degan Saerom esa allaqachon uzr soʻragan yuzda. “Purum… kechir, rostdan ogʻrigandir.”
“Oʻz ixtiyorim bilan qimirlatolmaydigan mushak ham bormi?”
Yana bitta qiziq savol esimga tushdi. “Mushaklarning hammasini oʻz ixtiyorim bilan qimirlataman-mi?”
“Yoʻq.” deb Popo Purumning qoʻlini bukib-yozdi. “Qoʻl kabi oʻz irodang bilan qimirlaydigan mushaklarni skelet mushaklari deyishadi. Suyakka mahkam yopishib, suyakni tortadi va yozadi.”
“Lekin oshqozon yoki ichak kabi joylarni harakatlantiradigan mushak sen aytmasang ham oʻzi ishlaydi. Bularni oʻz ixtiyoring bilan qimirlatolmaysan.”
“Yurak ham-mi?” deb men koʻkragimga qoʻl qoʻydim. Duk-duk, tinmay urib turibdi.
“Ha. Yurakni urdiradigan mushak uxlaganingda ham dam olmaydi.” Voy, men uxlab yotganimda ham tinmay ishlaydigan mushak bor ekan-a.
Uyga kelib, oʻzim mushak boʻrttirib koʻrdim
Uyga qaytib eng avval qilgan ishim. Qoʻlimni roppa-rosa yozdim-da, hayya! deb bukib koʻrdim.
Shunda qoʻlimning yuqori qismi boʻrtib chiqib keldi. Boshqa qoʻlim bilan paypaslasam, qattiq ekan.
Bu mushak qisqarib suyakni tortayotgani ekan. Mushak qisqargani uchun suyak ergashib bukiladi va mushak boʻrtib chiqadi!
Tirsagimni, tizzamni, boshimni ham dupur-dupur bosib koʻrdim. Terining ichida qattiq narsa sezilyaptimi? Ularning hammasi suyak. Tanamizning har burchagida suyak bilan mushak qoʻl ushlashib yashirinib turgan ekan.
Ha aytgancha, suyak va mushakni baquvvat qilish uchun tashqarida zavq bilan yugurib oʻynash va sut yoki mayda baliq kabi kalsiyli taomlarni har xilidan yeyish kerak ekan. Bugun kechqurun qovurilgan mayda baliqdan bir luqma koʻproq yeyman.
Aytgancha… Purumning bitta barmogʻidan butun oyogʻi ogʻridi-yu, men hozir hech narsa boʻlmagandek dupur-dupur sakrab yuribman. Ogʻrimayotganim ham suyak bilan mushak ahil ishlayotganining belgisimikan? Hoho.
▶ WAGZAK JUMP ilovasining haqiqiy AR ekrani
Didi bilan AR orqali yuzma-yuz uchrashing
← Yon tomonga suring
Tanangdagi suyak va mushaklar bilan oʻzing uchrashasanmi?
WAGZAK JUMP — sakrab kir, dunyo ichiga
Koʻp beriladigan savollar
Q. Barmoqning bitta joyi shikastlansa, nega butun oyoq ogʻriydi?
Tanamizdagi suyak va mushaklar bir-biriga zich ulanib birga ishlagani uchun. Barmoq shikastlansa, oʻsha barmoqni oʻrab turgan mushak va oyoqni harakatlantiradigan mushak choʻchib kuch beradi, unga ulangan boldir va son mushaklarigacha ketma-ket birga taranglashadi. Shuning uchun shikastlangan joy bitta boʻlsa ham, butun oyoq zirqiraydi.
Q. Odam tanasida nechta suyak bor?
Kattalarda taxminan 206 ta. Qizigʻi, chaqaloqlarda taxminan 450 ta — koʻproq. Oʻsish davomida kichik suyaklar bir-biriga qoʻshilib soni kamayadi. Suyaklar bosh suyagi, qovurgʻalar, umurtqa, qoʻl suyaklari, oyoq suyaklari, qoʻl va oyoq barmoq suyaklaridan iborat boʻlib, suyak bilan suyak tegib harakatlanadigan joyni “boʻgʻim” deyishadi.
Q. Suyak va mushaklarni baquvvat qilish uchun nima qilish kerak?
Tashqarida zavq bilan yugurib oʻynab koʻp harakat qilish va sut yoki mayda baliq kabi kalsiyga boy taomlarni har xilidan yeyish yaxshi. Mushak suyakni oʻrab himoya qiladi va harakatlantiradi, tana ogʻirligimizning yarmichasini tashkil qiladigan darajada muhim. Yaxshi yeb, yaxshi oʻynasangiz, suyak bilan mushak birga baquvvat boʻladi.
Keyingi safar yana qiziqarli hikoya bilan kelaman. Hurmat bilan, Didi.