Isang Daliri Lang sa Paa ang Nasaktan, Bakit Buong Katawan ang Sumasakit?
Naumpog ni Purum ang hinlalaki ng paa niya, pero hindi lang pala ang daliri ang masakit — buong binti niya ang kumikirot.
Isa-isang tinatanong ni Didi ang katawan natin, "Bakit lahat ay sumasakit?"
Kasama ang isang sumasayaw na kalansay bilang bisita, sisilipin natin kung paano nagtutulungan ang mga buto at kalamnan.
"Aray, aray… daliri lang naman, bakit buong binti ko ang masakit?"
"Aray… aray, aray…"
Papalapit si Purum, paika-ika, isang paa lang ang maayos niyang naitatapak.
Naumpog daw niya ang hinlalaki ng paa niya sa hamba ng pinto, at nakakunot na nakakunot ang mukha niya sa sakit.
"Didi, kakaiba. Isang daliri lang naman ang nasaktan… pero kumikirot ang alak-alakan ko, nangangalay ang hita ko, buong binti ko ang sumasakit."
Umiling-iling si Saerom na nakamasid sa tabi. "Naku, nagdadrama lang si Purum~ Di ba, Popo?"
Pero medyo nagtaka ako. Kung drama lang iyon, mukha namang totoong-totoo ang sakit. Bakit kaya isang daliri lang ang nasaktan pero pati pataas ay sumasakit?
Tinanong ko si Popo — "Talaga bang magkakaugnay silang lahat?"
Lumutang papalapit si Popo at dahan-dahang hinawakan ang binti ni Purum. "Natural lang talaga na hindi lang ang daliri ang masakit."
"Bakit?" Lumapit ako agad.
"Kapag nasaktan ang buto ng daliri, nagugulat ang mga kalamnang bumabalot dito pati na rin ang mga kalamnang nagpapagalaw sa paa, kaya biglang naninigas sila. Dahil doon, sunod-sunod ding nagbabanat ang mga kalamnan ng alak-alakan at hita na nakadugtong dito."
"Ha, magkakaugnay pala silang lahat~?" Namilog ang mga mata ni Saerom. Siya pa ang nagsabing drama lang, ngayon siya pa ang mas nagulat.
Hindi pa rin ako makapaniwala, kaya nagtanong pa ako ulit. "Talaga? Paano ba sila magkakadugtong?"
Itinuro ni Popo ang button sa itaas. "Kulang ang salita lang, 'no? Tara, tanungin natin nang direkta ang loob ng katawan."
"Sino ka?" Biglang lumitaw ang isang sumasayaw na kalansay!
"Magbagong-anyo! Hiyaa, ya!" Iniunat ni Popo ang kamay niya patungo kay Purum —
Unti-unting naaninag at naglaho ang balat ni Purum, at naging kalampag-kalampag na kalansay na puro puting buto na lang siya!
"Aaah! Ano ito?!" Itinaas ni Purum ang braso niya at lalo pang nagulat. "Ang dami palang buto sa katawan ko?!"
Ikinibit-kibit ng kalansay na si Purum ang balikat niya, galaw-galaw din ang tuhod. Hindi naman nakakatakot — cute pa nga! Nariyan na sa harap namin ang sumasayaw na kalansay na bisita namin!
"Sandali, pwede ba kitang tanungin nang isa-isa?" Itinaas ko ang kamay ko. Ang dami kong gustong malaman.
Mula ulo hanggang paa, kinapanayam ko ang mga buto
Una sa lahat, ang bilog na bungo. "Ano ba ang trabaho mo?"
Parang sumasagot na kumislap ang bungong hugis-mangkok. Binabalot at iniingatan daw nito ang utak sa loob, at naglalaan ito ng puwang para sa mga mata, tainga, ilong, at bibig. Parang laging may suot tayong matigas na helmet, ano?
Susunod, ang mahabang tadyang na nakabaluktot sa magkabilang gilid. Labindalawang pares na parang busog ang bumubuo ng isang malaking basket. At sa loob nito, nakasilid nang maayos ang baga at ang puso.
"Ilagay mo ang kamay mo sa dibdib mo at huminga ka nang malalim." Sinunod ko ang sabi ni Popo, at nang huminga ako, bahagyang lumuwang ang mga tadyang ko, tapos bumalik ulit. Wow, gumagalaw pala ang buto!
Sa gitna ng likod, may makapal na haligi na magkakadugtong ang mga buko — ang buto sa likod pala! Tinatawag din itong gulugod. Nasa mismong gitna ito ng katawan, hawak nito ang balanse natin, at ito ang haliging sumusuporta para makatayo tayo nang tuwid.
Sa ilalim naman nito ang buto ng balakang. Dito nag-uugnay ang gulugod at ang dalawang binti. Tinatanggap nito ang bigat na bumababa mula sa itaas at ipinapasa ito sa mga binti. Kaya pala nakakalakad tayo!
"Ang mga buto ng daliri, kasingliit ng butil ng monggo, pero dalawampu't pito sila!" Kinilos-kilos ng kalansay na si Purum ang mga daliri niya. Dahil marami itong maiikling buko, kaya natin galawin ang mga daliri natin kung paano natin gusto.
"Paano nagkakadikit ang mga buto?" Ang sagot ng kasukasuan
Dito ko itinanong ang pinaka-gusto kong malaman. "Pero paano ba nagkakadikit ang mga buto para makabaluktot nang ganoon kadali?"
Kumislap naman ang siko at ang pulso. Kasukasuan pala ito. Ang lugar kung saan nagtatagpo at nagdudugtong ang mga buto. Dahil dito, kaya nating iyuko at iunat ang braso, at paikutin ang pulso natin.
"Subukan mong iikot nang pabilog ang pulso mo." Sinunod ko, at nang iikot ko ito, may pakiramdam akong may malambot na gumugulong sa loob. Ganito pala magtrabaho ang kasukasuan!
May idinagdag pa ang kalansay na si Purum. "Sabi kasi ng lola ko, masakit daw ang tuhod niya. Kapag matagal at madalas daw gamitin ang kasukasuan, puwede itong maupos at sumakit." Kaya pala kailangan itong alagaan at gamitin nang maingat.
"Ilan ba ang buto ko?" Isang di-inaasahang bilang
"Popo! Ilan ba lahat ang buto sa katawan natin?" Kahit bilangin ko pa sa daliri, hindi ko talaga masagot.
"Mga 206 sa mga matatanda. Pero…" Ngumisi si Popo. "Mga 450 naman sa bagong-silang na sanggol."
"Ha?! Mas marami pa pala sa maliliit na sanggol?" Hindi ko talaga ito inaasahan.
Lumalabas na habang lumalaki tayo, nagsasama-sama ang maliliit na buto kaya bumababa ang bilang nito. At unti-unti ring tumitigas ang mga buto — kapag tumigas na, mahirap na itong humaba pa, kaya humihinto ang pagtaas ng tangkad kapag naging matanda na tayo.
Kaya pala mabilis akong tumataas ngayon — dahil malambot pa ang mga buto ko at lumalaki pa. Ang galing-galing talaga!
"Ngayon naman, muscle man!" Sa wakas, nasagot na ang bugtong
Noon iniunat ulit ni Popo ang kamay niya. "Dapat makilala mo rin ang mga kalamnan, di ba? Magbagong-anyo!"
Ang dating kalansay na si Purum ay naging matipuno at ulok-ulok na muscle man! "Wahaha, ang cool ko ah~!" Ibinukol ni Purum ang biceps sa magkabilang braso.
"Ang dami palang kalamnan sa katawan ko?!" Muling nagulat si Purum.
"Oo naman. Halos kalahati ng timbang natin ay kalamnan." Sabay-sabay kaming napa-"Ha!" sa sinabi ni Popo. Kalahati pala ng katawan ko ay kalamnan.
Doon ko unti-unting naintindihan ang tanong kanina — kung bakit isang daliri lang ang nasaktan pero buong binti ang sumakit.
"Binabalot at iniingatan ng kalamnan ang buto, at ito rin ang nagpapagalaw sa buto." Pinalakad nang dahan-dahan ni Popo ang muscle man na si Purum.
Sa isang hakbang pa lang, hindi lang pala ang kalamnan ng paa ang gumagalaw. Sumusunod din ang kalamnan ng tuhod at ng hita, sunod-sunod. Magkakadugtong silang lahat, sabay-sabay!
"Aha!" Hindi ko namalayang natapik ko ang tuhod ko. Dahil masakit ang daliri, nahirapan ang lahat ng kalamnang nakadugtong dito sa pagtatrabahong sabay-sabay — kaya pala kumikirot ang buong binti.
"Oo nga! Talagang magkakaugnay pala ang lahat!" Ngumiti nang maaliwalas si Purum. Si Saerom naman, na nagsabing drama lang iyon, ay biglang nahiya. "Purum… pasensya na, ang sakit siguro noon."
"May kalamnan bang hindi ko kayang galawin sa gusto ko?"
May isa pa akong naisip na tanong. "Lahat ba ng kalamnan ay nagagalaw ko kung kailan ko gusto?"
"Hindi." Iniyuko at iniunat ni Popo ang braso ni Purum. "Ang mga kalamnang gumagalaw ayon sa gusto natin, tulad ng sa braso, ay tinatawag na skeletal muscle. Nakadikit sila sa buto, at hinihila at iniuunat nila ito."
"Pero ang mga kalamnang nagpapagalaw sa tiyan o bituka, kusa silang nagtatrabaho kahit hindi ko sila inuutusan. Hindi natin kayang galawin ang mga ito ayon sa gusto natin."
"Pati ba ang puso?" Ipinatong ko ang kamay ko sa dibdib ko. Tibok nang tibok, hindi humihinto.
"Tama. Ang kalamnang nagpapatibok sa puso ay hindi nagpapahinga kahit natutulog tayo." Wow, may kalamnan palang masipag na nagtatrabaho kahit tulog na tulog na ako.
Pagdating sa bahay, sinubukan kong ibukol ang biceps ko
Ang unang ginawa ko pagdating sa bahay: inunat ko ang braso ko nang tuwid, tapos, hup! — iniyuko ko ito.
Tapos, bumukol ang itaas na bahagi ng braso ko! Nang hipuin ko ito ng kabilang kamay, matigas pala.
Ito raw ay ang kalamnang umiikli at hinihila ang buto. Kapag umiikli ang kalamnan, sumusunod na bumabaluktot ang buto, at — bulto! — lumilitaw ang biceps.
Hinipo ko rin ang siko, tuhod, at ulo ko. Nararamdaman mo ba ang matigas na bagay sa ilalim ng balat? Buto pala lahat iyon. Sa bawat sulok ng katawan natin, magkahawak-kamay palang nagtatago ang mga buto at kalamnan.
Ay, oo nga pala — para tumibay ang mga buto at kalamnan, maglaro nang masaya sa labas at kumain nang sari-sari ng mga pagkaing mayaman sa calcium tulad ng gatas at dilis. Mamayang gabi, dadagdagan ko ang subo ko ng ginisang dilis.
Pero alam mo… si Purum, isang daliri lang pero buong binti ang sumakit, tapos ako, tumatalon-talon nang wala man lang masakit ngayon. Ibig sabihin kaya, kapag walang masakit, magkasundo at magkasamang nagtatrabaho ang mga buto at kalamnan ko? Hihi.
▶ Aktuwal na AR Screen ng WAGZAK JUMP
Makipagkita sa AR kasama si Didi
← I-swipe pakanan para makita pa
Gusto mo bang makilala nang harapan ang mga buto at kalamnan sa loob ng katawan mo?
WAGZAK JUMP — Tumalon papasok sa mundo
Mga Madalas Itanong
T. Isang daliri lang sa paa ang nasaktan, bakit buong binti ang sumasakit?
Dahil magkakadugtong nang mahigpit at magkakasamang nagtatrabaho ang mga buto at kalamnan sa katawan natin. Kapag nasaktan ang daliri ng paa, nagugulat at naninigas ang mga kalamnang bumabalot dito at ang mga kalamnang nagpapagalaw sa paa. Sunod-sunod ding nagbabanat ang mga kalamnan ng alak-alakan at hita na nakadugtong dito. Kaya kahit isang bahagi lang ang nasaktan, kumikirot ang buong binti.
T. Ilang buto mayroon ang katawan ng tao?
Mga 206 sa mga matatanda. Nakakagulat, mga 450 naman ang sa bagong-silang na sanggol — mas marami pa! Habang lumalaki tayo, nagsasama-sama ang maliliit na buto kaya bumababa ang bilang nito. Kabilang sa mga buto ang bungo, tadyang, buto sa likod (gulugod), buto ng braso, buto ng binti, buto ng daliri ng kamay, buto ng daliri ng paa, at iba pa. Ang lugar kung saan nagtatagpo at gumagalaw ang mga buto ay tinatawag na "kasukasuan."
T. Paano patitibayin ang mga buto at kalamnan?
Mabuting maglaro nang masaya sa labas at magpagalaw ng katawan, at kumain nang sari-sari ng mga pagkaing mayaman sa calcium tulad ng gatas at dilis. Binabalot, iniingatan, at pinagagalaw ng kalamnan ang mga buto, at halos kalahati ng timbang natin ang binubuo nito — kaya napakahalaga nito. Kapag kumain nang tama at naglaro nang masaya, sabay na tumitibay ang mga buto at kalamnan.
Babalik ako na may dalang isa na namang masayang kuwento. — Didi