Oʻrmonga kirishim bilan havoning taʼmi oʻzgardi
Didi yolgʻiz oʻzi oʻrmonga kirib, bitta katta daraxtni jimgina kuzatadi.
Daraxt toza havoni qanday yaratishini, kesilgan daraxtning ichida nima yashiringanini bittalab bilib oladi.
Daraxtga rahmat deb xayrlashish bilan tugaydigan Didining oʻrmon kuzatuv kundaligi.
Oʻrmon boʻsagʻasiga bir qadam qoʻygan lahza
Oʻrmon boʻsagʻasiga bir qadam qoʻyishim bilan havoning taʼmi keskin oʻzgardi.
Shaharda hidlab koʻrmagan hid. Nam tuproq hidiga oʻt-oʻlanning salqin hidi ozgina qoʻshilgan, mana shunday hid.
Beixtiyor ikki qoʻlimni keng yozib, chuqur nafas oldim. Burnimning uchi salqinlashdi va — oh, qanday yaxshi.
Bugun men yolgʻizman. Doʻstlarsiz, bu oʻrmonni sekin-asta kuzatgani keldim.
Oyogʻim ostida xazon shitirlaydi. Boshim uzra barglar orasidan yorugʻlik boʻlak-boʻlak boʻlib tushadi.
Eng katta daraxt tagida toʻxtadim
Shu tariqa yurib, eng katta bitta daraxt oldida toʻxtadim.
Boʻynimni qanchalik orqaga tashlasam ham uchini koʻra olmadim. Tanasini ikki qoʻlim bilan quchsam ham yetmaydi.
Gʻadir-gʻudur poʻstlogʻiga kaftimni sekin bosdim. Gʻadir-gʻudur, salqin va qattiq.
Buning ichida qanday sir yashiringan ekan? Qiziqsam chiday olmaydiganim oʻzim-ku.
WAGZAK JUMP ilovasida “Daraxt juda qadrli” darsini ochib koʻrdim. Daraxtni yanada yaqindan koʻrgim keldi.
Nafas olib, nafas chiqaradigan daraxt
Ekrandagi daraxt sekin-asta nafas olyapti.
Havoda suzib yurgan karbonat angidridni shuv— etib tortib oldi-da, ichidagi uglerodni tanasiga tartib bilan joylab qoʻydi.
Keyin esa toza kislorodni yana puf— deb tashqariga chiqardi.
Voy, havoni daraxt yaratar ekan-da?
Men yana bir marta chuqur nafas oldim.
Hozirgina bu katta daraxt chiqargan kislorodni men nafasga olyapman-ku. Juda-juda ajoyib.
Boya oʻrmon boʻsagʻasida havoning taʼmi oʻzgargani ham shundan ekan.
Mening stolim ham aslida daraxt ekan
Daraxt tirikligida faqat havo berib qolmas ekan.
Ekranni surdim, daraxt stol boʻldi, stul boʻldi, hatto kema va uy ham boʻldi.
Shuni oʻylasam, uyimizdagi stol ham, men har kuni oʻtiradigan oʻsha stul ham — hammasi daraxtdan yasalgan-ku.
Har kuni tegib turaman-u, bir marta ham oʻylab koʻrmaganman. Bularning bari qaydadir oʻrmonda yashagan daraxt ekan.
Daraxtni kessa boʻladimi?
Shu yerda bir oz xavotirlandim.
Daraxtni shunday kesaverib mebel yasasak, oʻrmon boʻshab qolib, havo ham yomonlashmaydimi?
Lekin ekran javobni koʻrsatdi.
Daraxt ham juda qariganda karbonat angidridni tortib olish va kislorod yaratish kuchi asta-sekin susayar ekan.
Shuning uchun qarib qolgan daraxtni kesib ishlatadi va oʻsha joyga yosh koʻchat qayta ekiladi.
Yosh koʻchat tez oʻsgani sari karbonat angidridni koʻproq ichadi, kislorodni ham koʻproq chiqaradi.
Faqat kesaversa boʻlmaydi, lekin kesib, yana ekib parvarish qilsa, oʻrmon aksincha sogʻlomroq boʻlar ekan.
Yogʻoch kesimi ichida yashiringan sir
Unda daraxt umri boʻyi toʻplagan oʻsha uglerod, kesilgach, qayerga ketadi?
Men ekrandagi yogʻoch kesimini jimgina kuzatdim. Dumaloq yillik halqalar zich-zich oʻyilgan ekan.
Lekin daraxtni kessa ham, ichidagi uglerod oʻsha-oʻsha saqlanib qolar ekan.
Nomi ham bor — uglerod konservasi!
Konserva ichida taom jipslab solinganidek, daraxt ichida uglerod jipslab solingan ekan.
Demak, uyimizdagi oʻsha yogʻoch stolda ham qadimda yashagan daraxt toʻplagan uglerod hozir ham jimgina saqlanib turibdi.
Shunchaki qattiq yogʻoch boʻlagi deb oʻylagandim, ichida shunaqa narsa yashiringan ekan.
Yana katta daraxtga qarab
Ekrandan koʻzimni uzib, roʻparamdagi oʻsha katta daraxtga yana qaradim.
Boyagi bilan bir xil daraxt, lekin endi butunlay boshqacha koʻrinadi.
Bu daraxt ayni shu lahzada ham tinmay karbonat angidrid ichib, menga beradigan kislorodni yaratyapti-ku.
Keyin esa ancha keyin qariganda, ehtimol kimningdir stoli yoki stuli boʻlib, ichida uglerodni mahkam saqlab turar.
Tirikligida ham, kesilganidan keyin ham daraxt bizga doim nimadir berib kelgan ekan.
Daraxtjon, rahmat senga
Gʻadir-gʻudur daraxt tanasiga kaftimni yana bir marta bosdim.
Keyin sekingina xayrlashdim. “Toza havo yaratganing uchun rahmat. Sen rostdan ham juda qadrlisan.”
Daraxt eshitmagandir, lekin mayli-da.
Oʻrmondan chiqayotib yana bir marta orqaga qaradim. Katta daraxt oʻsha joyida turar, barglarini ohista tebratardi.
Keyingi safar mahalla bogʻiga borsam, u yerdagi daraxtlarga ham kaftimni sekin tekkizaman. Sizlar ham kislorod yaratib band-a? Hoho.
▶ WAGZAK JUMP ilovasining haqiqiy AR ekrani
Didi topgan oʻrmon sirlarini AR orqali oʻzingiz koʻring
← Yon tomonga suring
Oʻrmondagi katta daraxt bilan oʻzing uchrashgani borasanmi?
WAGZAK JUMP — sakrab kir, dunyo ichiga
Koʻp beriladigan savollar
Q. Daraxt toza havoni qanday yaratadi?
Daraxt havodagi karbonat angidridni yutib, ichidagi uglerodni tanasida saqlaydi va kislorodni yana havoga chiqaradi. Shuning uchun biz daraxt tufayli toza havodan nafas ololamiz. Ayniqsa tez oʻsayotgan yosh koʻchatlar karbonat angidridni koʻproq yutadi va kislorodni ham koʻproq yaratadi.
Q. Daraxtni kesish har doim yomonmi?
Har doim ham emas. Daraxt juda qariganda karbonat angidridni yutish qobiliyati asta-sekin pasayadi. Shuning uchun qari daraxtni kesib mebel yoki uy yasab, oʻsha joyga yosh koʻchat qayta ekilsa va parvarish qilinsa, oʻrmon yanada sogʻlom boʻlishi mumkin. Eng muhimi — faqat kesish emas, ekish va parvarish qilishni birga olib borish. Kesish va qayta ekishni takrorlashni barqaror oʻrmon aylanishi deyiladi.
Q. “Uglerod konservasi” nimani anglatadi?
Daraxt tirikligida yutgan uglerod uning tanasida saqlanadi va daraxtni kessa ham oʻsha uglerod oʻz oʻrnida qolaveradi. Xuddi konserva ichida taom saqlanganidek. Shuning uchun yogʻochdan yasalgan stol yoki stul ichida ham oʻsha daraxt toʻplagan uglerod saqlanib turadi. Uyda yogʻochdan yasalgan buyumlarni topib, “Buning ichida ham uglerod bor ekan!” deb kuzatish mashgʻulotini oʻtkazib koʻring.
Keyingi safar yana qiziqarli hikoya bilan kelaman. Hurmat bilan, Didi.