Bí mo ṣe wọ inú igbó, adùn afẹ́fẹ́ yí padà
Didi wọ inú igbó fúnra rẹ̀ ó sì ń fi ojú tẹ̀ igi ńlá kan jẹ́ẹ́.
Ó ń mọ̀ ní ọ̀kọ̀ọ̀kan bí àwọn igi ṣe ń ṣe afẹ́fẹ́ mímọ́, àti ohun tí ó fara sin nínú igi tí a gé.
Ìwé ìkíyèsí Didi nínú igbó ni, tí ó parí pẹ̀lú kíkí igi náà pé ó ṣeun.
Ìṣẹ́jú tí mo fi ẹsẹ̀ kan sí ẹnu ọ̀nà igbó
Bí mo ṣe fi ẹsẹ̀ kan sí ẹnu ọ̀nà igbó, adùn afẹ́fẹ́ yí padà lójijì.
Òórùn tí èmi kò tíì gbọ́ rí ní ìlú ńlá. Òórùn erùpẹ̀ tútù tí òórùn tútù ewéko dà pọ̀ mọ́ díẹ̀.
Láìmọ̀ mo na ọwọ́ méjèèjì mo sì fa ẹ̀mí gùn. Imú mi tutù, ní tòótọ́, áà, ó dùn.
Lónìí èmi nìkan ni. Láìsí àwọn ọ̀rẹ́, mo wá láti fi ojú tẹ̀ igbó yìí jẹ́jẹ́.
Ní ìsàlẹ̀ ẹsẹ̀ mi, ewé gbígbẹ ń dún kìrì kìrì. Lókè orí mi, ìmọ́lẹ̀ ń wọ́n bọ̀ ní díẹ̀díẹ̀ láàárín àwọn ewé.
Mo dúró lábẹ́ igi tí ó tóbi jù
Lẹ́yìn náà mo dúró níwájú igi kan tí ó tóbi jù lọ.
Bí mo ti tẹ orí mi sẹ́yìn tó, n kò rí orí rẹ̀. Ẹ̀ka ìdí rẹ̀, kódà bí mo bá gbá a mọ́ra pẹ̀lú ọwọ́ méjèèjì, kò tó.
Mo gbé àtẹ́lẹwọ́ mi lé èèpo rẹ̀ líle jẹ́jẹ́. Ó ń ro, ó tutù ó sì le.
Àṣírí wo ni ó wà nínú rẹ̀? Èmi ni ẹni tí kò lè fara dà á bí ohun kan bá wù ú láti mọ̀.
WAGZAK JUMP ni mo ti wo "Àwọn igi ṣe pàtàkì gan-an". Mo fẹ́ wo igi náà ní ìsúnmọ́ sí i.
Igi tí ń fa ẹ̀mí tí ó sì ń tú u jáde
Igi tí ó wà nínú ìbòjú ń mí jẹ́jẹ́.
Ó fa gáàsì carbon dioxide tí ń fò nínú afẹ́fẹ́ — ṣúù — lẹ́yìn náà ó kó carbon tí ó wà nínú rẹ̀ pa mọ́ dáadáa nínú ara rẹ̀.
Lẹ́yìn náà ó tún tú afẹ́fẹ́ oxygen mímọ́ jáde — húù — sí ìta.
Áà, ó wá jẹ́ pé igi ni ó ń ṣe afẹ́fẹ́?
Mo tún fa ẹ̀mí gùn lẹ́ẹ̀kan sí i.
Oxygen tí igi ńlá yìí ṣẹ̀ṣẹ̀ tú jáde ni èmi ń fà sínú. Ó ṣàjèjì gan-an.
Àyípadà adùn afẹ́fẹ́ tí mo rí ní ẹnu ọ̀nà igbó díẹ̀ sẹ́yìn, gbogbo rẹ̀ jẹ́ nítorí èyí.
Ó wá jẹ́ pé tábìlì mi náà jẹ́ igi tẹ́lẹ̀
Igi kì í fún wa ní afẹ́fẹ́ nìkan nígbà tí ó wà láàyè.
Bí mo ṣe yí ìbòjú padà, igi náà di tábìlì, ó di àga, ó tilẹ̀ di ọkọ̀ ojú omi àti ilé.
Bí mo ṣe rò ó, tábìlì ilé wa àti àga tí mo ń jókòó lé lójoojúmọ́ gbogbo rẹ̀ ni a fi igi ṣe.
Mo ń fọwọ́ kàn wọ́n lójoojúmọ́, ṣùgbọ́n n kò rò ó rí lẹ́ẹ̀kan. Ó wá jẹ́ pé gbogbo ìwọ̀nyí jẹ́ igi tí ó ń gbé nínú igbó kan.
Ṣé kò burú láti gé igi?
Níbí ni ọkàn mi ti dàrú díẹ̀.
Bí a bá ń gé àwọn igi bẹ́ẹ̀ tí a ń fi ṣe ohun èlò ilé, ṣé igbó kò ní ṣófo, afẹ́fẹ́ kò sì ní bàjẹ́?
Ṣùgbọ́n ìbòjú náà fi ìdáhùn hàn mí.
Igi náà pẹ̀lú, bí ó bá dàgbà gan-an, agbára rẹ̀ láti fa carbon dioxide àti láti ṣe oxygen ń dínkù díẹ̀díẹ̀.
Ìdí nìyẹn tí a fi ń gé igi tí ó ti dàgbà gan-an láti lò ó, tí a sì ń tún gbin igi kékeré sí ààyè rẹ̀.
Bí igi kékeré ṣe ń dàgbà kíákíá, ó ń mu carbon dioxide púpọ̀ sí i, ó sì ń tú oxygen púpọ̀ sí i jáde.
Gígé nìkan kò tọ́, ṣùgbọ́n bí o bá gé tí o sì tún gbin tí o tọ́jú, igbó á túbọ̀ ní ìlera sí i — bẹ́ẹ̀ ni ó rí.
Àṣírí tí ó fara sin nínú ojú igi tí a gé
Ǹjẹ́ carbon tí igi kó jọ ní gbogbo ayé rẹ̀ ń lọ sí ibo bí a bá gé e?
Mo fi ojú tẹ̀ ojú igi tí ó wà nínú ìbòjú jẹ́ẹ́. Àwọn òrùka ọdún róbótó wà níbẹ̀ ní pẹ́kípẹ́kí.
Ṣùgbọ́n kódà bí a bá gé igi náà, carbon tí ó wà nínú rẹ̀ wà ní ìpamọ́ bẹ́ẹ̀.
Orúkọ rẹ̀ ni, agolo carbon!
Gẹ́gẹ́ bí oúnjẹ ṣe wà nínú agolo, bẹ́ẹ̀ ni carbon wà nínú igi.
Torí náà kódà nínú tábìlì igi ilé wa yẹn, carbon tí igi tí ó wà láàyè nígbà àtijọ́ kó jọ ṣì wà níbẹ̀ ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ títí di òní.
Mo rò pé gbẹ́nàgbẹ́nà igi líle lásán ni, ó wá jẹ́ pé irú nǹkan bẹ́ẹ̀ fara sin nínú rẹ̀.
Mo tún gbé ojú sókè sí igi ńlá náà
Mo gbé ojú kúrò lórí ìbòjú, mo sì tún wo igi ńlá tí ó wà níwájú mi sókè.
Igi kan náà ni pẹ̀lú ti díẹ̀ sẹ́yìn, ṣùgbọ́n báyìí ó yàtọ̀ pátápátá.
Igi yìí, kódà ní ìṣẹ́jú yìí, ń mu carbon dioxide pẹ̀lú àìsinmi ó sì ń ṣe oxygen láti fún mi.
Lẹ́yìn náà ní ọjọ́ iwájú tí ó bá dàgbà, bóyá yóò di tábìlì tàbí àga ẹnìkan, tí yóò sì gbá carbon mọ́ra nínú rẹ̀.
Nígbà tí ó wà láàyè, àti lẹ́yìn tí a gé e, igi ń bá a lọ ní fífún wa ní nǹkan.
Igi, ẹ ṣeun
Mo tún gbé àtẹ́lẹwọ́ mi lé ẹ̀ka ìdí igi tí ń ro náà lẹ́ẹ̀kan sí i.
Lẹ́yìn náà mo kí i ní kẹ́lẹ́. "Ẹ ṣeun fún ṣíṣe afẹ́fẹ́ mímọ́. Ẹ ṣe pàtàkì gan-an."
Kò ṣeé ṣe kí igi náà gbọ́, ṣùgbọ́n kò burú.
Bí mo ṣe ń jáde kúrò nínú igbó mo tún wo ẹ̀yìn lẹ́ẹ̀kan sí i. Igi ńlá náà wà ní ààyè rẹ̀ bẹ́ẹ̀, ó ń mi ewé rẹ̀ jẹ́jẹ́.
Bí mo bá lọ sí ọgbà ìtura àdúgbò wa nígbà mìíràn, èmi yóò fọwọ́ kan àwọn igi ibẹ̀ pẹ̀lú ní kẹ́lẹ́. Ẹ̀yin náà ń ṣiṣẹ́ kára láti ṣe oxygen, àbí? Hòhò.
▶ Ìbòjú AR gidi ti WAGZAK JUMP
Àṣírí igbó tí Didi rí, ẹ pàdé rẹ̀ ní ojúkojú pẹ̀lú AR
← Fà á sí ẹ̀gbẹ́
Ṣé o fẹ́ fúnra rẹ lọ pàdé igi ńlá inú igbó?
WAGZAK JUMP — Bẹ́ sínú ayé
Àwọn Ìbéèrè Tí A Sábà Ń Bèèrè
Ìb. Báwo ni àwọn igi ṣe ń ṣe afẹ́fẹ́ mímọ́?
Àwọn igi ń fa carbon dioxide tí ó wà nínú afẹ́fẹ́, wọ́n ń kó carbon tí ó wà nínú rẹ̀ pa mọ́ sínú ara wọn, wọ́n sì ń tú oxygen padà sínú afẹ́fẹ́. Ìdí nìyẹn tí a fi lè mí afẹ́fẹ́ mímọ́ nítorí àwọn igi. Pààpàà àwọn igi kékeré tí ń dàgbà kíákíá ni ń fa carbon dioxide púpọ̀ sí i tí wọ́n sì ń ṣe oxygen púpọ̀ sí i.
Ìb. Ṣé gígé igi burú nígbà gbogbo?
Kò rí bẹ́ẹ̀ pátápátá. Igi náà pẹ̀lú, bí ó bá ti pẹ́ gan-an, agbára rẹ̀ láti fa carbon dioxide ń dínkù díẹ̀díẹ̀. Torí náà bí a bá gé igi tí ó ti dàgbà láti fi ṣe ohun èlò ilé tàbí ilé, tí a sì tún gbin igi kékeré sí ààyè rẹ̀ tí a tọ́jú rẹ̀, igbó lè túbọ̀ ní ìlera. Ohun tí ó ṣe pàtàkì ni kì í ṣe gígé nìkan, bí kò ṣe gbígbìn àti títọ́jú pẹ̀lú. Àtúnṣe gígé àti gbígbìn bẹ́ẹ̀ ni a ń pè ní ìyíká igbó tí ó lè tẹ̀síwájú.
Ìb. Kí ni “agolo carbon” túmọ̀ sí?
Carbon tí igi fà sínú nígbà tí ó wà láàyè ni a kó pa mọ́ sínú ara rẹ̀, kódà bí a bá gé igi náà, carbon yẹn wà ní ìpamọ́ bẹ́ẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí oúnjẹ ṣe wà nínú agolo. Torí náà kódà nínú tábìlì tàbí àga tí a fi igi ṣe, carbon tí igi yẹn kó jọ ṣì wà níbẹ̀ bẹ́ẹ̀. Ẹ gbìyànjú iṣẹ́ wíwá àwọn nǹkan igi nílé kí ẹ sì wí pé, "Carbon wà nínú èyí náà!"
Máá tún padà wá pẹ̀lú ìtàn míìràn tí ó dùn. Tiyín, Didi.