જંગલમાં પગ મૂક્યો ને હવાનો સ્વાદ જ બદલાઈ ગયો
Didi એકલી જંગલમાં જઈને એક મોટા ઝાડને નિરાંતે નિહાળે છે.
ઝાડ ચોખ્ખી હવા કેવી રીતે બનાવે છે, ને કપાયેલા ઝાડની અંદર શું સંતાયેલું છે એ એક પછી એક જાણતી જાય છે.
ઝાડનો આભાર માનીને પૂરી થતી, Didi ની જંગલ-નિરીક્ષણ ડાયરી.
જંગલના નાકે એક ડગલું ભરો એ જ ઘડીએ
જંગલના નાકે એક ડગલું ભર્યું, ને હવાનો સ્વાદ સાવ બદલાઈ ગયો.
શહેરમાં કદી ન અનુભવેલી ગંધ. ભીની માટીની ગંધમાં ઘાસની લીલી વાસ સહેજ ભળેલી હોય એવી ગંધ.
મને ખબર પણ ન પડી ને બંને હાથ ફેલાવીને મેં ઊંડો શ્વાસ લીધો. નાકનું ટેરવું ઠંડું ઠંડું થઈ ગયું, ને આહા, કેવું સરસ.
આજે હું એકલી છું. મિત્રો વગર, આ જંગલને નિરાંતે નિહાળવા આવી છું.
પગ નીચે સૂકાં પાંદડાં ખડખડ. ને માથા ઉપર પાંદડાંની વચ્ચેથી પ્રકાશ ટુકડે ટુકડે ઝરે.
સૌથી મોટા ઝાડ નીચે ઊભી રહી ગઈ
એમ ચાલતાં ચાલતાં સૌથી મોટા એક ઝાડ આગળ હું અટકી ગઈ.
ડોક ગમે તેટલી પાછળ નમાવું તોય ટોચ દેખાતી નથી. થડને બંને હાથે બાથ ભરું તોય ક્યાંય પહોંચાતું નથી.
ખરબચડી છાલ પર મેં હળવેથી હથેળી મૂકી. ખરબચડું, ઠંડું ને કઠણ.
આની અંદર કયું રહસ્ય ભર્યું હશે? કુતૂહલ થાય એટલે મારાથી રહેવાય જ નહીં ને.
WAGZAK JUMP માં “ઝાડ સાચે જ કીમતી છે” જોયું. ઝાડને વધારે નજીકથી જોવું હતું એટલે.
શ્વાસ લેતું ને છોડતું ઝાડ
સ્ક્રીનમાંનું ઝાડ ધીમે ધીમે શ્વાસ લેતું હતું.
હવામાં તરતા કાર્બન ડાયોક્સાઇડને સૂઉ કરીને ખેંચ્યો, ને એની અંદરનો કાર્બન પોતાના શરીરમાં વ્યવસ્થિત ભરી દીધો.
ને પછી ચોખ્ખો ઑક્સિજન ફૂઉ કરીને પાછો બહાર કાઢ્યો.
ઓહો, હવા તો ઝાડ બનાવતું હતું?
મેં ફરી એક વાર ઊંડો શ્વાસ લીધો.
હમણાં જ આ મોટા ઝાડે છોડેલો ઑક્સિજન હું અંદર લઈ રહી છું ને. કેટલું અદ્ભુત.
જંગલના નાકે હવાનો સ્વાદ બદલાયો એય આના લીધે જ હતું.
મારું ટેબલ પણ પહેલાં ઝાડ જ હતું
ઝાડ જીવતું હોય ત્યારે ફક્ત હવા જ આપે છે એવું નથી.
સ્ક્રીન આગળ સરકાવી તો ઝાડ ટેબલ બન્યું, ખુરશી બની, ને વહાણ ને ઘર સુધ્ધાં બની ગયું.
ત્યારે ધ્યાનમાં આવ્યું — અમારા ઘરનું ટેબલ ને હું રોજ જેના પર બેસું છું એ ખુરશી, બધુંય લાકડાનું જ તો છે.
રોજ અડકું છું તોય એક વાર પણ આ વિચાર નહોતો આવ્યો. આ બધું ક્યાંક જંગલમાં રહેતું ઝાડ જ હતું.
ઝાડ કાપીએ તો ચાલે?
અહીં મને સહેજ ચિંતા થઈ.
આમ ગમે તેમ ઝાડ કાપીને ફર્નિચર બનાવીએ તો જંગલ ખાલી થઈ જાય ને હવા બગડે નહીં?
પણ સ્ક્રીને જવાબ બતાવ્યો.
ઝાડ પણ બહુ જૂનું થાય તો કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ખેંચવાની ને ઑક્સિજન બનાવવાની એની શક્તિ ધીરે ધીરે ઘટતી જાય છે.
એટલે સાવ જૂનું ઝાડ કાપીને વાપરે, ને એ જગ્યાએ નવું રોપ ફરી વાવે.
નવું રોપ ઝપાટાબંધ મોટું થતાં થતાં વધારે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ પીએ છે, ને ઑક્સિજન પણ વધારે છોડે છે.
ફક્ત કાપ્યે ન ચાલે, પણ કાપીને ફરી વાવીએ ને ઉછેરીએ તો જંગલ ઊલટાનું વધારે તંદુરસ્ત થાય છે — એવું હતું.
લાકડાના કાપેલા ટુકડામાં સંતાયેલું રહસ્ય
તો ઝાડે આખી જિંદગી ભેગો કરેલો એ કાર્બન, કપાઈ જાય પછી ક્યાં જતો હશે?
મેં સ્ક્રીનમાંના લાકડાના કાપને ધ્યાનથી નિહાળ્યો. ગોળ ગોળ વર્તુળો ગીચોગીચ કોતરાયેલાં હતાં.
પણ ઝાડ કાપીએ તોય એની અંદર ભરેલો કાર્બન એમનો એમ સચવાઈ રહે છે.
એનું નામ જ — કાર્બન-ડબ્બો!
ડબ્બામાં ખાવાનું સરસ રીતે ભરેલું હોય એમ, લાકડાની અંદર કાર્બન ભરેલો હોય છે.
એટલે અમારા ઘરના એ લાકડાના ટેબલમાં પણ, જૂના જમાનામાં જીવેલા ઝાડે ભેગો કરેલો કાર્બન અત્યારેય ચૂપચાપ ભરાયેલો છે.
મને તો એમ કે બસ કઠણ લાકડાનો ટુકડો છે, ને એની અંદર આવું સંતાયેલું હતું.
ફરી મોટા ઝાડ સામે ઊંચે જોતાં
સ્ક્રીન પરથી નજર હટાવીને, સામે ઊભેલા એ મોટા ઝાડ સામે ફરી ઊંચે જોયું.
હમણાં હતું એ જ ઝાડ છે, પણ હવે સાવ જુદું જ દેખાય છે.
આ ઝાડ આ ઘડીએ પણ ખંતથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ પી રહ્યું છે, ને મને આપવાનો ઑક્સિજન બનાવી રહ્યું છે ને.
ને ઘણું પછી જૂનું થશે ત્યારે કદાચ કોઈનું ટેબલ કે ખુરશી બનીને એની અંદર કાર્બનને સાચવીને રાખશે.
જીવતાં પણ, ને કપાયા પછી પણ — ઝાડ આપણને સતત કંઈક ને કંઈક આપતું જ રહ્યું છે.
ઝાડ, તારો આભાર
ખરબચડા થડ પર મેં ફરી એક વાર હથેળી મૂકી.
ને પછી ધીમેથી કહ્યું. “ચોખ્ખી હવા બનાવી આપવા બદલ આભાર. તું સાચે જ કીમતી છે.”
ઝાડે સાંભળ્યું તો નહીં જ હોય, પણ એમાં શું.
જંગલમાંથી નીકળતાં એક વાર પાછું વળીને જોયું. મોટું ઝાડ ત્યાંનું ત્યાં જ હતું, ને પાંદડાં હળવે હળવે હલાવતું હતું.
હવે પછી મહોલ્લાના બગીચે જઈશ ત્યારે ત્યાંનાં ઝાડને પણ હળવેથી હાથ અડાડીશ. તમેય ઑક્સિજન બનાવવામાં પરોવાયેલાં છો ને? હો હો.
▶ WAGZAK JUMP ની ખરી AR સ્ક્રીન
Didi ને મળેલું જંગલનું રહસ્ય, AR માં જાતે મળો
← બાજુમાં સરકાવીને જુઓ
જંગલનું મોટું ઝાડ, જાતે મળવા જવું છે?
WAGZAK JUMP — કૂદી પડો દુનિયામાં
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
પ્ર. ઝાડ ચોખ્ખી હવા કેવી રીતે બનાવે છે?
ઝાડ હવામાંનો કાર્બન ડાયોક્સાઇડ શોષી લે છે, એની અંદરનો કાર્બન પોતાના શરીરમાં સંઘરે છે, ને ઑક્સિજન પાછો હવામાં છોડે છે. એટલે જ ઝાડને લીધે આપણે ચોખ્ખી હવા લઈ શકીએ છીએ. ખાસ કરીને ઝપાટાબંધ વધતાં નવાં રોપ વધારે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ શોષે છે ને ઑક્સિજન પણ વધારે બનાવે છે.
પ્ર. ઝાડ કાપવું એ હંમેશાં ખરાબ જ છે?
એવું જરૂરી નથી. ઝાડ પણ બહુ જૂનું થાય તો કાર્બન ડાયોક્સાઇડ શોષવાની એની શક્તિ ધીરે ધીરે ઘટે છે. એટલે જૂનું ઝાડ કાપીને ફર્નિચર કે ઘર બનાવીએ, ને એ જગ્યાએ નવું રોપ ફરી વાવીને ઉછેરીએ તો જંગલ વધારે તંદુરસ્ત થઈ શકે. અગત્યનું એ છે કે ફક્ત કાપવાનું નહીં, વાવવાનું ને ઉછેરવાનું પણ સાથે કરવાનું. આમ કાપવા ને વાવવાનું વારંવાર કરવાને ટકાઉ વન-ચક્ર કહે છે.
પ્ર. ‘કાર્બન-ડબ્બો’ એટલે શું?
ઝાડ જીવતું હોય ત્યારે શોષેલો કાર્બન એના શરીરમાં સંઘરાય છે, ને ઝાડ કાપીએ તોય એ કાર્બન એમનો એમ સચવાઈ રહે છે — જાણે ડબ્બામાં ખાવાનું ભરેલું હોય એમ. એટલે લાકડાના ટેબલ કે ખુરશીની અંદર પણ એ ઝાડે ભેગો કરેલો કાર્બન એમનો એમ ભરાયેલો હોય છે. ઘરમાં લાકડાની વસ્તુઓ શોધીને “આની અંદરેય કાર્બન ભર્યો છે!” એમ કહીને નિહાળવાની રમત કરી જુઓ.
આવતી વખતે ફરી એક મજાની વાર્તા લઈને આવીશ. લિ. Didi.