Oʻrmonda uchragan doʻstga qaysi yoʻl bilan yordam beramiz?
Didi oʻrmonda yordamga muhtoj hayvon va oʻsimlik doʻstlarni birin-ketin uchratadi.
Har safar yordam bermoqchi boʻlsa, oldida birdan yoʻl ikkiga ayriladi. Bir yoʻl doʻstiga yordam beradi, ikkinchisi esa uning hayotini yanada qiyinlashtiradi.
Haqiqiy qoʻriqchi qaysi yoʻlni tanlaydi? Oxirida boshida koʻrgan qizilquloq toshbaqaning siri ham ochiladi.
Hovuz boʻyidagi qizil quloq — hammasi joyidami?
Mahallamizdagi hovuz yonidan oʻtayotganimda, bir toshbaqa tosh ustida quyoshda isinib yotgan ekan.
Qulogʻi yonida qip-qizil chiziq bor. Rangi juda yorqin!
Chiroyli ekan, deb ancha qarab turdim, lekin ichimda bir savol tinchlik bermasdi.
Mahallamizdagi hovuzda doim kosasi dum-dumaloq toshbaqalar yashardi-da.
Bu qizilquloq doʻstimiz esa… qayerdan kelgan ekan?
Uyga olib borib boqsam boʻladimi? Shu yerda qoldirsam-chi? Qaysi biri toʻgʻri ekanini hech bilolmadim.
Yaxshiyam, qoʻlimda qurilmam bor edi. WAGZAK JUMP da "Tabiatni asraydigan ekotizim qoʻriqchisi" darsini ochdim.
Oʻrmon oʻrtasida yoʻl birdan ikkiga ayrildi
Ekran ichiga kirishim bilan koʻz oldimda haqiqiy oʻrmon paydo boʻldi.
Daraxtlar ham, hovuz ham bor, kichkina hayvonlar u yoqdan bu yoqqa chopib yuribdi.
Bugundan boshlab men shu oʻrmonni asraydigan ekotizim qoʻriqchisi ekanman.
Har qadam tashlaganimda esa oyogʻim ostida birdan ikkita yoʻl paydo boʻlardi.
Bir tomonda yashil, ikkinchi tomonda qizil strelka.
"Qaysi yoʻl yordam beradi?" Har safar yoʻl tanlaganimda, keyin nima boʻlishini koʻrsatishar ekan. Voy, hayajonlanyapman!
Birinchi ayrilish — oyogʻi tuzoqda qolgan ayiq
Oʻrmonning ichkarisida koʻksida oq yarimoy belgisi bor katta ayiqni uchratdim.
Bu Osiyo qora ayigʻi ekan. Koreya togʻlarida yashaydigan, juda oz qolgan, albatta asrashimiz kerak boʻlgan qadrli doʻstimiz.
Lekin oyogʻini qimirlata olmay, ingrayapti. Yaxshilab qarasam, oyogʻiga arqonga oʻxshash bir narsa qattiq oʻralgan ekan.
Bu odamlar togʻda yashirincha qoʻygan sirtmoq ekan. Hayvonlarni tutish uchun qoʻyiladigan tuzoq.
Xoʻsh, yoʻl ikkiga ayrildi. Qaysi tomonga boraman?
Qizil yoʻl — qoʻrqqanim uchun koʻrmagandek oʻtib ketaman.
Ayiq esa tuzoqda qolib, ingrayveradi. Jarohatlangan oyogʻi borgan sari koʻproq ogʻriydi. Bu boʻlmaydi.
Yashil yoʻl — "Bir oz kut, seni ozod qilaman!" deb sirtmoqni asta yechaman.
Men oʻylab oʻtirmay yashilni tanladim!
Sirtmoqni ehtiyotlab yechganimda, ayiq oyogʻini chiqarib oldi-da, maysalar orasida sekin yurib ketdi.
Hech qayeri jarohatlanmabdi! Uf, koʻnglim joyiga tushdi.
Balki tuzoq qoʻygan odamning niyati ham yomon boʻlmagandir. Lekin togʻ hayvonlarning uyi-ku.
Ularning uyiga xavfli tuzoq qoʻyish mumkin emasligini endi men ham tushundim. Ayiqvoy, sogʻ-omon ekaningdan juda xursandman!
Ikkinchi ayrilish — bir hovuch eman yongʻogʻi
Yana bir oz yursam, oʻrmon yerida juda koʻp eman yongʻoqlari yotibdi.
Bir amaki ularni hovuchlab terayotgan ekan. Chiroyli ekan, deb uyiga olib ketmoqchi boʻlsa kerak.
Yonidagi olmaxon esa bir yongʻoqni ogʻziga olmoqchi boʻlib toʻxtadi-da, oyoqlarini tapillatib turib qoldi.
Yana yoʻl ikkiga ayrildi. Qaysi tomonga boraman?
Qizil yoʻl — chiroyli ekan, deb men ham choʻntaklarimni toʻldirib teraman.
Unda olmaxon va yovvoyi choʻchqa doʻstlarimizning qishki ovqati qolmaydi. Ayrim doʻstlarimiz och qoladi. Bu boʻlmaydi.
Yashil yoʻl — eman yongʻoqlarini joyida qoldirib, faqat koʻzlarim bilan tomosha qilaman.
Men yashilni bosdim!
"Amaki, eman yongʻoqlari hayvon doʻstlarimizning qishki ovqati ekan." Sekingina aytganimda, amaki "Voy, bilmagan ekanman. Hayvonlarning ovqatini olib ketay debman-ku" dedi-da, yongʻoqlarni asta joyiga qoʻydi.
Amaki yomon odam emas ekan, shunchaki bilmagan ekan. Bilishi bilan terishni toʻxtatdi.
Rostini aytsam, men ham baʼzan chiroyli qaragʻay gʻuddalarini uyga olib ketgim kelardi. Endi unday qilmayman. Biz uchun kichkina meva boʻlsa ham, kim uchundir qorinni toʻydiradigan bir mahal ovqat-da.
Uchinchi ayrilish — yoqimtoy ekan, deb pechenye berish
Oʻrmondan chiqayotganimda, bir kishi olmaxonga pechenye uzatayotgan ekan.
"Juda yoqimtoy ekan-da~" deb kulib turardi. Men ham uni tushundim. Yoqimtoy jonivorni koʻrsam, men ham bor narsamni u bilan boʻlishgim keladi.
Lekin yana ikkita yoʻl paydo boʻldi. Qaysi tomonga boraman?
Qizil yoʻl — men ham yoniga borib, pechenye beraman.
Hayvonlar odamlarning ovqatiga oʻrganib qolsa, oʻzlari ovqat topishni asta-sekin unutishar ekan. Keyin mustaqil yashashlari qiyinlashadi. Voy, bu yordam berish emas ekan-ku?
Yashil yoʻl — pechenyeni olib qoʻyib, uzoqdan jim tomosha qilaman.
Men sekingina yashil tomonga oʻtdim.
"Ovqat bersak, aksincha, ularga qiyin boʻlar ekan. Uzoqdan tomosha qilganimiz yaxshi." Sekingina tushuntirganimda, u kishi "Voy, ularni yaxshi koʻrishning boshqa yoʻli ham bor ekan-da" dedi-da, pechenyeni olib qoʻydi.
Ularga chin dildan gʻamxoʻrlik qilish uchun yaqiniga borish emas, uzoqdan jim kuzatish kerak ekan. Xi-xi-xi, yaxshi koʻrishning ham turli yoʻllari bor ekan-da.
Toʻrtinchi ayrilish — xushboʻy shamol orxideyasini uchratsang
Qoyada kichkina oq gul ochilib turardi. Yaqinroq borsam, mayin hidi kelib turibdi.
Bu shamol orxideyasi ekan. Juda kam qolgan, endi togʻlarda ham topish qiyin boʻlgan, yoʻqolib ketish xavfi bor oʻsimlik.
Shunday chiroyli gulni oʻz koʻzim bilan koʻrdim-a! Burnim ham qitiqlanib ketdi!
Shu payt nariroqda bir kishi orxideyani yashirincha kovlab olish uchun qoʻlini uzatdi.
Oxirgi ayrilish. Qaysi tomonga boraman?
Qizil yoʻl — chiroyli ekan, deb men ham bittasini yashirincha kovlab olib, uyga olib ketaman.
Unda shundoq ham oz qolgan shamol orxideyalari yanada kamayadi. Qoyadan butunlay yoʻqolib ketishi ham mumkin. Yoʻq, boʻlmaydi!
Yashil yoʻl — gulni kovlab olmayman, uni olmoqchi boʻlgan kishini esa suratga tushirib, kattalarga aytaman.
Oʻylab oʻtirmay yashilni tanladim. Chiq!
Bitta surat tufayli shamol orxideyasi qoyada qolib, atrofga xushboʻy hidini tarataverdi.
Oʻzimiz birovni toʻxtata olmasak ham, kattalarga aytish va bu haqda xabar berishning oʻzi katta yordam ekan. "Yaxshiyam, shamol orxideyasini asrab qoldik!"
Shu yerga kelguncha bir narsani tushundim. Yordam beradigan yoʻl bilan zarar yetkazadigan yoʻl orasida juda kichik farq bor ekan.
Bilmagani uchun qizil yoʻldan ketay degan odamlar ham, tushuntirganimda darrov yashil yoʻlga qaytishdi-ku.
Aytgancha, oʻsha qizilquloq toshbaqa-chi?
Oʻrmondan chiqqanimda, yana oʻsha hovuzga duch keldim. Ertalab xayolimdan ketmagan qizilquloq toshbaqa shu yerda ekan.
Yonida esa kosasi dum-dumaloq, shu yerlik bir toshbaqa bor. Bu Koreya hovuz toshbaqasi ekan.
Ha, gap shunda ekan-da! Qizilquloq doʻstimiz uzoq bir mamlakatdan kelgan ekan. Uning nomi qizilquloq toshbaqa!
Kimdir uni uyida boqib, keyin hovuzga qoʻyib yuborgan ekan. Ular koʻpayaversa, shu yerda azaldan yashaydigan Koreya hovuz toshbaqalarining ovqatini tortib olib, yashash joyini ham toraytirishar ekan.
Ertalab "Uyga olib borib boqaymi yoki shu yerda qoldiraymi?" deb oʻylaganim esimga tushdi. Ikkalasi ham toʻgʻri javob emas ekan-ku!
Uyda boqish ham, hovuzga qoʻyib yuborish ham doʻstimizning hayotini qiyinlashtiradigan qizil yoʻl ekan.
Qizilquloq toshbaqa yomon emas. Bu yerga oʻz xohishi bilan kelmagan, hech qanday aybi ham yoʻq.
Lekin Koreya hovuz toshbaqasiga ham yashash joyi kerak. Shuning uchun ikkala doʻstimizga ham qiyin boʻlmasin, deb muvozanatni saqlashga yordam beramiz.
Men ekrandagi qizilquloq toshbaqani asta koʻtarib, alohida joyga koʻchirdim. Shunda Koreya hovuz toshbaqasi oʻz joyini qaytarib olgandek, hovuzni bir aylanib suzdi.
Ertalab koʻrgan qizil quloqning siri ochildi!
Baʼzi doʻstlarimiz juda koʻpayib, boshqalari esa juda kamayib ketgani uchun oldimizda ikkita yoʻl paydo boʻladi. Har safar yashil yoʻlni tanlash — haqiqiy qoʻriqchining ishi ekan-da.
Endi mahallamizdagi hovuz yonidan oʻtsam, quloq yonidagi bitta qizil chiziq ham koʻzimdan qochmaydi. Xo-xo!
▶ WAGZAK JUMP dan haqiqiy AR tasvirlari
Didi bajargan ekotizim qoʻriqchisi topshiriqlarini AR orqali oʻzing ham sinab koʻr
← Yana koʻrish uchun yon tomonga suring
Sen ham oʻrmonda yoʻl ayrilganda yashil yoʻlni tanlab koʻrasanmi?
WAGZAK JUMP — Dunyo sari sakra
Koʻp beriladigan savollar
Savol. Begona tur va ekotizimga zarar yetkazadigan tur nima?
Bir mamlakatda avval yashamagan, boshqa mamlakatlardan olib kelingan hayvon va oʻsimliklar begona turlar deyiladi. Ularning orasida qizilquloq toshbaqa kabi juda tez koʻpayib, Koreya hovuz toshbaqasi singari mahalliy doʻstlarimizning ovqati va yashash joyini tortib oladiganlari ham bor. Ular "ekotizimga zarar yetkazadigan turlar" deyiladi. Begona doʻstlarimiz yomon emas, ularni bu yerga oʻz xohishlarisiz olib kelishgan. Muammo shundaki, ular juda koʻpayib ketsa, tabiatdagi muvozanat buziladi. Shuning uchun tabiatga muvozanatni qayta tiklashga yordam beramiz.
Savol. Togʻdan eman yongʻoqlari yoki mevalarni terib kelsa boʻladimi?
Ularni oʻz joyida qoldirgan yaxshi. Eman yongʻoqlari olmaxon va yovvoyi choʻchqa kabi togʻ hayvonlari uchun qimmatli qishki ovqat. Biz uchun bittagina kichik meva boʻlsa ham, hayvon doʻstlarimiz uchun bir mahal ovqat. Shamol orxideyasi kabi yoʻqolib ketish xavfi bor oʻsimliklarni yashirincha kovlab olish ham mumkin emas. Tabiatni oʻz holicha qoldirib, faqat tomosha qilib zavqlaning.
Savol. Bolalar yovvoyi hayvonlarga oʻzlari yordam bersa boʻladimi?
Yovvoyi hayvonlarga tegmaslik va ularni tutmaslik xavfsizroq. Jarohatlangan hayvon, tuzoq yoki oʻsimliklarni yashirincha terayotgan kishini koʻrsangiz, kattalarga ayting yoki tegishli xizmatga xabar bering. Yovvoyi hayvonlarga ovqat ham bermang. Odamlarning ovqatiga oʻrganib qolsalar, mustaqil yashashni unutib qoʻyishlari mumkin. Uzoqdan jim kuzatish — eng katta yordam.
Keyingi safar yana qiziqarli dars hikoyasini olib kelaman. Mehr bilan, Didi.