Meşədə rast gəldiyim dost — hansı yol ona kömək edər?
Didi meşədə köməyə ehtiyacı olan heyvan və bitki dostlarla bir-bir rastlaşır.
Hər dəfə kömək etmək istəyəndə birdən yol ayrıcı görünür. Bir yol dosta həqiqətən kömək edir, o biri isə onun həyatını daha da çətinləşdirir.
Əsl qoruyucu olmaq üçün hansı yolu seçmək lazımdır? Sonda lap əvvəl gördüyümüz qırmızıqulaq tısbağanın sirri də açılır.
Gölməçə kənarında qırmızı qulaqlı tısbağa — görəsən, hər şey qaydasındadır?
Məhəlləmizdəki gölməçənin yanından keçəndə gördüm ki, bir tısbağa qayanın üstündə günəşlənir.
Qulağının yanında uzun qırmızı zolaq vardı. Rəngi necə də parlaq idi!
Gözəl olduğu üçün uzun müddət ona baxdım, amma içimdə bir sual hey məni düşündürürdü.
Axı bizim gölməçədə həmişə çanaqları yumru olan tısbağalar yaşayırdı.
Bəs bu qırmızı qulaqlı dost… haradan gəlib?
Evə aparıb saxlaya bilərəm? Elə burada qalsa, olar? Hansının doğru olduğunu heç cür anlaya bilmirdim.
Elə bu vaxt əlimdəki cihaz yadıma düşdü. WAGZAK JUMP-da "Təbiəti qoruyan ekosistem qoruyucusu" dərsini açdım.
Meşənin ortasında birdən yol ayrıcı görünür
Ekranın içinə girən kimi gözlərimin önündə əsl meşə açıldı.
Ağaclar da var, gölməçə də, balaca heyvanlar da ora-bura qaçışır.
Bu gündən mən bu meşəni qoruyan ekosistem qoruyucusuyam.
Amma hər addım atanda ayaqlarımın altında birdən yol ayrıcı görünürdü.
Bir tərəfdə yaşıl ox, o biri tərəfdə qırmızı ox.
"Hansı yol kömək edir?" Hər seçimdən sonra nə baş verdiyini görəcəkmişəm. Ay, necə həyəcanlıdır!
Birinci yol ayrıcı — ayağı tələyə düşən ayı
Meşənin dərinliyində sinəsində ağ aypara nişanı olan böyük bir ayı ilə rastlaşdım.
Bu, Asiya qara ayısıdır. Koreyanın dağlarında yaşayan, sayı çox az olduğu üçün mütləq qorumalı olduğumuz dəyərli dostumuzdur.
Amma ayağını qaldıra bilmirdi, hey inildəyirdi. Diqqətlə baxanda gördüm ki, ayağına ipə bənzər bir şey möhkəm dolanıb.
Kimsə dağda gizlicə ilgək tələsi qurubmuş. Heyvan tutmaq üçün qoyulan tələdir.
Budur, yol ayrıcı. Hansı tərəfə?
Qırmızı yol — qorxduğum üçün özümü görməzliyə vurub keçib gedirəm.
Ayı tələdə qalıb inildəməyə davam edir. Yaralı ayağı getdikcə daha çox ağrıyır. Bu, düzgün deyil.
Yaşıl yol — "Bir az gözlə, səni azad edəcəyəm!" deyib ilgəyi yavaş-yavaş açıram.
Heç tərəddüd etmədən yaşıl yolu seçdim!
İlgəyi ehtiyatla açanda ayı ayağını çıxarıb otların arasında asta-asta gəzməyə başladı.
Heç bir yarası qalmamışdı! Uff, rahat nəfəs aldım.
Bəlkə tələni quran adamın da pis niyyəti yox idi. Amma dağ heyvanların evidir axı.
Onların evinə təhlükəli tələ qoymaq olmaz. İndi mən də bunu bilirəm. Ayı dostum, sağ-salamat olduğuna çox sevindim!
İkinci yol ayrıcı — bir ovuc palıd qozası
Bir az da irəli getdim. Meşədə yerə çoxlu palıd qozası tökülmüşdü.
Bir kişi onları ovuc-ovuc yığırdı. Yəqin gözəl olduqları üçün evə aparmaq istəyirdi.
Yanındakı dələ bir palıd qozasını ağzına götürmək istədi, sonra dayanıb narahatlıqla pəncələrini tərpətdi.
Yenə yol ayrıcı. Hansı tərəfə?
Qırmızı yol — gözəl olduqları üçün mən də ciblərimi palıd qozaları ilə doldururam.
Onda dələ və çöl donuzu dostlarımızın qış yeməyi yox olar. Bəzi dostlarımız ac qalar. Belə olmaz.
Yaşıl yol — palıd qozalarını elə yerində qoyub, sadəcə baxaraq sevinirəm.
Yaşılın üstünə toxundum!
"Əmi, palıd qozaları heyvan dostlarımızın qış yeməyidir." Bunu sakitcə dedim. Kişi də "Ay aman, bilmirdim. Az qala heyvanların yeməyini aparacaqdım" deyib palıd qozalarını ehmalca yerə qoydu.
O da pis adam deyildi, sadəcə bunu bilmirdi. Bilən kimi yığmağı dayandırdı.
Düzünü desəm, mən də bəzən gözəl şam qozalarını yığıb evə aparmaq istəmişəm. Amma daha belə etməyəcəyəm. Bizim üçün balaca bir meyvə olsa da, kimsə onunla qarnını doyurur.
Üçüncü yol ayrıcı — şirin olduğu üçün peçenye vermək
Meşədən çıxarkən gördüm ki, bir nəfər dələyə peçenye uzadır.
"Çox şirindir axı~" deyib üzünə təbəssüm yayıldı. Onu başa düşürdüm. Mən də şirin bir heyvan görəndə əlimdəkini onunla bölüşmək istəyirəm.
Amma yenə yol ayrıcı göründü. Hansı tərəfə?
Qırmızı yol — mən də yanında dayanıb dələyə peçenye verirəm.
Heyvanlar insanların yeməyinə öyrəşəndə öz yeməklərini tapmağı yavaş-yavaş unudurlarmış. Onda təkbaşına yaşamaq çətin olur. Aaa, deməli, bununla kömək etmirmişik?
Yaşıl yol — peçenyeni yığışdırıb heyvanı uzaqdan sakitcə izləyirəm.
Sakitcə yaşıl tərəfə keçdim.
"Yem versək, onların həyatı daha da çətinləşərmiş. Ən yaxşısı uzaqdan baxmaqdır." Yavaşca belə deyəndə həmin adam "Aaa, deməli, onları sevməyin başqa yolu varmış" deyib peçenyeni geri qoydu.
Onların qayğısına qalmaq yaxınlaşmaq yox, uzaqdan sakitcə izləmək imiş. Hihihi, sevməyin nə çox yolu var!
Dördüncü yol ayrıcı — ətirli külək səhləbi ilə rastlaşanda
Qayalı uçurumda balaca ağ bir çiçək açmışdı. Yaxınlaşanda xoş ətri gəldi.
Bu, külək səhləbidir. Çox nadir olduğu üçün indi dağlarda ona rast gəlmək çətindir. Yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşən bir bitkidir.
Belə gözəl çiçəyi yaxından görürdüm. Ətri burnumu qıdıqlayırdı!
Elə bu vaxt uzaqda bir nəfər səhləbi gizlicə kökündən çıxarmaq üçün əlini uzatdı.
Son yol ayrıcı. Hansı tərəfə?
Qırmızı yol — gözəl olduğu üçün mən də birini gizlicə kökündən çıxarıb evə aparıram.
Onda onsuz da az qalan külək səhləblərinin sayı daha da azalar. Uçurumdan həmişəlik yox ola bilərlər. Olmaz!
Yaşıl yol — çiçəyə toxunmuram, onu çıxarmaq istəyən adamın şəklini çəkib böyüklərə xəbər verirəm.
Heç tərəddüd etmədən yaşıl. Çıqq!
Bircə şəkil sayəsində külək səhləbi uçurumda qalıb ətrini ətrafa yaydı.
Özümüz kiminsə qarşısını ala və ya onu saxlaya bilməsək də, böyüklərə xəbər vermək və olanları bildirmək çox böyük köməkdir. "Nə yaxşı, külək səhləbini qoruduq!"
Bura qədər gələndə bir şeyi anladım. Kömək edən yolla həyatı çətinləşdirən yol arasında çox kiçik fərq varmış.
Bilmədikləri üçün az qala qırmızı yolla gedən adamlar da onlara izah edəndə dərhal yaşıl yola qayıtdılar.
Yeri gəlmişkən, o qırmızı qulaqlı tısbağa necə oldu?
Meşədən çıxanda yenə həmin gölməçəni gördüm. Səhərdən ağlımdan çıxmayan o qırmızı qulaqlı tısbağa da burada idi.
Yanında çanağı yumru olan yerli bir tısbağa vardı. Bu, Koreya gölməçə tısbağasıdır.
Aaa, deməli, səbəb bu imiş! Qırmızı qulaqlı dost uzaq ölkədən gəlibmiş. Bu, qırmızıqulaq tısbağadır!
Kimsə onu evdə saxlayıb, sonra gölməçəyə buraxıbmış. Belə tısbağaların sayı artdıqca burada əvvəldən yaşayan Koreya gölməçə tısbağalarının yeməyi azalır, yaşamağa yerləri daralır.
Səhər "Evə aparıb saxlayım, yoxsa burada qoyum?" deyə düşündüyüm yadıma düşdü. Sən demə, ikisi də doğru cavab deyilmiş!
Həm evdə saxlamaq, həm də gölməçəyə buraxmaq dostların həyatını daha da çətinləşdirən qırmızı yol imiş.
Qırmızıqulaq tısbağa pis deyil. Bura gəlməyi özü seçməyib, heç bir səhvi də yoxdur.
Sadəcə Koreya gölməçə tısbağasına da yaşamağa yer lazımdır. Buna görə tarazlığı elə qururuq ki, hər iki dost rahat yaşasın.
Ekrandakı qırmızıqulaq tısbağanı ehmalca qaldırıb ayrı yerə apardım. Sonra Koreya gölməçə tısbağası gölməçədə bir dövrə vurdu. Sanki öz yerini geri almışdı.
Səhər gördüyüm o qırmızı qulaqların sirri açıldı!
Bəzi dostların sayı çox artır, bəzilərinin sayı isə çox azalır. Elə onda yol ayrıcı yaranır. Hər dəfə yaşıl yolu seçmək, yəqin, əsl qoruyucu olmaq deməkdir.
İndi məhəlləmizdəki gölməçənin yanından keçəndə balaca bir qırmızı zolaq da gözümdən qaçmayacaq. Hoho!
▶ WAGZAK JUMP-dan əsl AR ekran görüntüləri
Didinin qarşılaşdığı ekosistem qoruyucusu tapşırıqlarını AR ilə özünüz sınayın
← Daha çoxunu görmək üçün yana sürüşdürün
Sən də meşədəki yol ayrıcında yaşıl yolu seçmək istəyirsən?
WAGZAK JUMP — Dünyaya atıl
Tez-tez verilən suallar
Sual. Yad növ və ekosistemin tarazlığını pozan növ nədir?
Əvvəllər bir ölkədə yaşamayan, oraya başqa ölkələrdən gətirilən heyvan və bitkilərə yad növlər deyilir. Onlardan bəziləri qırmızıqulaq tısbağa kimi çox sürətlə artır, Koreya gölməçə tısbağası kimi yerli dostların yeməyini və yaşayış yerini əllərindən alır. Belə növlərə "ekosistemin tarazlığını pozan növlər" deyilir. Yad növdən olan dostlar pis deyil. Onları buraya öz istəkləri olmadan gətiriblər. Problem onların sayının təbiətin tarazlığını pozacaq qədər artmasıdır. Buna görə təbiətin yenidən tarazlıq tapmasına kömək edirik.
Sual. Dağdan palıd qozaları və ya meyvələr yığıb gətirmək olmaz?
Onları elə yerində saxlamaq daha yaxşıdır. Palıd qozaları dələ və çöl donuzu kimi dağda yaşayan heyvanların qiymətli qış yeməyidir. Bizim üçün balaca bir meyvədir, heyvan dostlarımız üçünsə bir yemək payıdır. Külək səhləbi kimi yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşən bitkiləri gizlicə kökündən çıxarmaq da olmaz. Təbiəti olduğu kimi saxlayın, gözəlliyinə sadəcə baxaraq sevinin.
Sual. Uşaqlar vəhşi heyvanlara özləri kömək edə bilərlər?
Təhlükəsizlik üçün vəhşi heyvanlara toxunmamaq və onları tutmamaq daha yaxşıdır. Yaralı heyvan, tələ və ya gizlicə bitki yığan adam görsəniz, böyüklərə xəbər verin və ya bunu məsul quruma bildirin. Vəhşi heyvanlara yem verməkdən də çəkinin. İnsanların yeməyinə öyrəşəndə özbaşına yaşamağı unuda bilərlər. Ən böyük kömək onları uzaqdan sakitcə izləməkdir.
Gələn dəfə yenə maraqlı bir dərs hekayəsi ilə qayıdacağam. Sevgilərlə, Didi.