माटोभित्र सिङ्गै लुकेको सुन्तला रङ

लौ, बल गरौँ! कसले ठूलो उखेल्छ, बाजी लगाऔँ
“लौ, बल गरौँ! कसले ठूलो उखेल्छ, बाजी लगाऔँ!”
Banggu सँग बारीमा बल गर्दै तान्दै थियौँ!!
पात मात्रै समातेर तान्दा खुट्टामुनिको माटो हल्लिन थाल्यो। अनि फुत्त! सिङ्गै बाहिर निस्कियो।
माटोमुनिबाट लामो, सुन्तला रङको डल्लो पो आयो। माथि हरिया पात, तल सुन्तला रङको शरीर। ए, यो त गाजर हो नि?!
मैले दिनहुँ तरकारीमा कर्यामकर्याम चपाउने गाजर त माटोभित्र सिङ्गै गाडिएको रहेछ। पात जमिनमाथि चियाउने, शरीरचाहिँ जमिनमुनि लुक्ने।
छेउमै गाजर छानिरहनुभएकी हजुरआमाले मेरो माटो लागेको गाजर हेरेर “ओहो, कस्तो मोटो खुट्टा भएको छानेछौ!” भन्दै मज्जाले हाँस्नुभयो। तारिफ सुन्दा त खुसी लाग्यो… तर एकछिन, यो किन माटोभित्र थियो? त्यसो भए यो सुन्तला रङको शरीर नै जरा हो?

Banggu त आफूले उखेलेको गाजरको माटो पनि नझारी कर्यामकर्याम चपाउँदै “गाजर भनेको गाजरै त हो~” भन्छन्। उफ्, तिमीलाई त सोध्नै नहुने रहेछ।
तर मलाई केही जान्न मन लाग्यो भने चुप लागेर बस्नै सक्दिनँ। माटोभित्र उम्रिने भए पनि रङ किन सुन्तला होला? पातचाहिँ किन खान नमिल्ने जस्तो देखिएको होला? टाउकोभरि प्रश्नैप्रश्न। WAGZAK JUMP मा “बिरुवाको खोजी” हेरेँ। आहा, यही रहेछ!
▶ Didi सँगै हेर्ने बिरुवा अन्वेषणको भिडियो
कमिलाजत्रो सानो भएर बिरुवाभित्र

“आज हामी कमिलाजत्रो सानो भएर हरियो बिरुवाभित्र पस्नेछौँ!” बिरुवाबारे धेरै जान्ने हाम्रा साथी Ppuri ले यसो भन्नासाथ शरीर खुम्चिँदै गएजस्तो लाग्यो। आँखाअगाडिको घाँसको पात एकाएक ठूलो भवनजत्रो भयो। वाउ!
Purum “ए, हामी साँच्चै साना भयौँ!” भन्दै उफ्रिन थाले। Saerom चाहिँ “पात त यस्तो पो हुँदो रहेछ~” भन्दै फनफनी घुमे।
त्यसपछि Purum ले Popo शिक्षकलाई सोधे। “तर बिरुवा कसरी नढली सीधा उभिन्छ?” ए, मलाई पनि त्यही जान्न मन लागेको थियो! Popo शिक्षक मुसुक्क हाँस्नुभयो। “भित्र गएपछि थाहा हुन्छ।”

वरिपरि हेर्दा त पहिल्यै देखेका घाँसहरू रहेछन्। “ए, पुच्छरजस्तो बाला भएको घाँस!” Purum ले औँलाले देखाए। Saerom पनि “ड्यान्डेलियन पनि छ, बाटोमा दिनहुँ देख्ने फूल!” भन्दै खुसी भए।
दिनहुँ छेउबाट हिँड्ने घाँस नै हो, तर यति नजिकबाट हेर्दा अर्कै संसारजस्तो लाग्यो।
Popo शिक्षकले “पहिले जरा हेरौँ?” भन्दै बटन थिच्नुभयो। जमिनमुनिबाट जरा फुत्त! माथि आयो।

“हँ, जरा त सबै फरक देखिन्छन्?” Saerom ले टाउको ढल्काए। साँच्चै त्यस्तै थियो। कुनै मोटा र पोटिला, कुनै धागोजस्तै मसिना भएर चारैतिर फैलिएका। सबै जरा उस्तै होलान् भन्ने लागेको थियो, तर होइन रहेछ।
माटोभित्र लुकेको त जरा पो रहेछ

आफैँले जरा समातेर जोडले तानेँ। उफ्, अलिकति पनि हल्लिएन! जमिनभित्र कति दह्रोसँग अडिएको रहेछ।
ए, त्यसैले त हावा चल्दा पनि बिरुवा ढल्दैन रहेछ। Purum को प्रश्नको उत्तर भेटियो। अघि बारीमा पात मात्रै समातेर तान्दा माटो नै हल्लिएको पनि यसैले रहेछ।
जराको टुप्पो ध्यान दिएर हेर्दा त माटोको पानी सुरुपसुरुप सोसिरहेको रहेछ। पानी पिउने नलीजस्तै।
त्यसै बेला Popo शिक्षकले भन्नुभयो। “यसरी सोसेको पोषण जरामा थुप्रै जम्मा गरेर राख्ने बिरुवा पनि हुन्छन्… मूला र गाजर त्यस्तै हुन्।”
आहा! अघि उखेलेको त्यो गाजर!!

त्यसैले माटोभित्र सिङ्गै गाडिएको रहेछ। गाजर त जरा पो रहेछ! माटोभित्र पोषण जम्मा गरेर राखेकाले नै त्यति गुलियो र कुरकुरे भएको रहेछ।
मूला र सखरखण्ड पनि त्यस्तै रहेछन्। हिहिहि, मैले त दिनहुँ जरा पो खाइरहेको रहेछु।
डाँठ पानीलाई माथि लैजाने लिफ्ट हो

अब डाँठको पालो। Saerom ले “Popo शिक्षक, रूखको मोटो शरीर पनि डाँठ नै हो? त्यसको बोक्रा त निकै बाक्लो हुन्छ” भनेर सोधे। Popo शिक्षकले जवाफ दिनुभयो, “हो। डाँठले बिरुवालाई अड्याउनुका साथै चिसो र कीराबाट पनि जोगाउँछ।”
अनि डाँठ चिरेर देखाउनुभयो। भित्र पानी पिउने नलीजस्तै मसिना नलीहरू लहरै रहेछन्।
“ए!” Purum ले पहिले बुझे। “जराले सोसेको पानी यही बाटो हुँदै माथि जाँदो रहेछ!” हो त। डाँठ पानीलाई माथि लैजाने लिफ्ट पो रहेछ।
पात घामबाट खाना बनाउने कारखाना हो

त्यसपछि पात। Popo शिक्षकले “पात घामबाट खाना बनाउने सानो कारखाना हो” भन्नुभयो। कारखाना? यो पातलो पात?
Saerom ले “तर यो पात त अहिले केही गरिरहेको छैन नि?” भने। Popo शिक्षकले “त्यसो भए चाहिने सामग्री हालौँ त?” भन्नुभयो।
घाम, पानी र हावा टप, टप, टप थपिदिँदा पात झिलिक्क! चम्केर पोषण बनाउन थाल्यो। साँच्चैको कारखानाजस्तै!

Saerom ले ताली बजाए। “त्यसैले घाम लाग्ने ठाउँमा बिरुवा छिटोछिटो बढ्दो रहेछ!”
Popo शिक्षकले थप्नुभयो, “यसरी बनेको पोषण फ्लोएम भनिने अर्को बाटो हुँदै बिरुवाको सबै भागमा पुग्छ।” हँ? पानी माथि जाने बाटो जाइलम र पोषण हिँड्ने बाटो फ्लोएम त छुट्टाछुट्टै रहेछन्। एउटै डाँठभित्र दुईवटा बाटो!

त्यसै बेला Saerom ले “ओहो? पातबाट पानी निस्किँदै छ!” भन्दै कराए। हेर्दा त पात छोपेको पारदर्शी झोलाभित्र साना पानीका थोपा जमिसकेछन्।
पानी बाफ बनेर पातका एकदमै साना प्वालबाट बाहिर निस्किएको रहेछ। ती प्वाललाई रन्ध्र भन्छन् रे। पानी यसरी निस्कने कामलाई वाष्पोत्सर्जन भन्दो रहेछ। बिरुवाले पनि हामीजस्तै पसिना निकाल्दा रहेछन्!
Saerom ले “म पनि घाम तापेर प्रकाश संश्लेषण गर्न पाए कति राम्रो हुन्थ्यो~” भन्दै ठट्टा गरे। हामी सबै हाँस्यौँ। हिहि।
फूल कसरी स्याउ बन्छ

अन्त्यमा रङ्गीचङ्गी फूल। “वाउ, कति राम्रो~” Saerom ले भने। अनि Popo शिक्षकले भन्नुभयो। “फूल राम्रो देखिने मात्रै होइन। यसले फल र बीउ बनाउने निकै ठूलो काम गर्छ।”
स्याउको फूल ठूलो पारेर सँगै हेर्यौँ। ठीक बीचको भित्री भागमा स्त्रीकेसर हुन्छ। बीउ बनाउने मुख्य भाग त्यही रहेछ। त्यसलाई घेरेर रहेका पुंकेसरबाट चाहिँ पराग निस्किँदो रहेछ।
फूल हेर्दा सबैभन्दा पहिले आँखा जाने रङ्गीचङ्गी भाग पंखुडी हो। ती पंखुडीलाई तलबाट अड्याउने बलियो रक्षक चाहिँ बाह्यदल हो। यी नाम त पहिलोपटक सुनेँ।

Saerom ले “तर फलचाहिँ कसरी बन्छ?” भनेर सोध्नासाथ Purum ले “ओहो, मौरी!” भन्दै कराए। भुनभुन गर्दै आएको मौरी फूलमा टुसुक्क बस्यो।
Popo शिक्षकले बिस्तारै बुझाउनुभयो। “पुंकेसरको पराग मौरीको शरीरमा लागेर स्त्रीकेसरसम्म पुग्दै छ नि? यसरी पराग सार्ने कामलाई विज्ञानको भाषामा परागण भन्छन्। यो भएपछि मात्रै बीउ बन्छ।”
Purum ले “ए, त्यसैले मौरी यति व्यस्त भएर उडेको रहेछ!” भने। मौरी त खेलिरहेको होइन, काम गरिरहेको पो रहेछ।

त्यसपछिको दृश्य सबैभन्दा रमाइलो थियो। बीउ बढ्दै जाँदा त्यसलाई घेरेको भाग बिस्तारै पोटिलो स्याउ बन्यो। मानिस वा जनावरले त्यो स्याउ टिपेर खाँदा बीउ टाढाटाढा फैलिँदा रहेछन्।
Saerom ले आँखा चम्काउँदै “त्यो बीउबाट फेरि कतै फूल फुल्छ होला!” भने। एउटा रङ्गीचङ्गी फूल मिठो स्याउ बन्छ। त्यो स्याउबाट फेरि नयाँ फूल आउँछ। टुङ्गिने होइन, घुमिरहने चक्र पो रहेछ। हिहिहि, कति रमाइलो है?
सबै मिलेर काम गर्ने एउटै टोली रहेछन्

अन्त्यमा Popo शिक्षकले “पानी र पोषण बिरुवाभित्र कसरी हिँड्छन्, एकैपटक हेर्ने?” भन्नुभयो। अनि एउटा प्यारा पानीको थोपाले मसँग बोल्यो। “लौ, हेर! म भर्खरै जराबाट भित्र आएँ!”
पानीको थोपा डाँठ हुँदै सरर माथि गयो। बाटोमा फूल र फलमा पनि पुग्यो। अन्त्यमा पातको सानो प्वालबाट फुत्त बाहिर निस्कियो। पोषण पनि के कम! “म त पातको कारखानामा बनेको हुँ!” भन्दै डाँठमा यताउता हिँड्यो। अनि फल र जरामा चाङ लागेर जम्मा भयो।
त्यो हेर्दै Saerom ले भने, “जरा, डाँठ, पात र फूल आआफ्नै काम मात्रै गर्ने होइन रहेछन्। सबै जोडिएका रहेछन्।” साँच्चै हो। सबै एउटै टोली पो रहेछन्। कोही पनि खाली बसेको थिएन।
मेरो थालसम्मको सानो यात्रा

बेलुकाको खानामा दिउँसो उखेलेको त्यही गाजर भुटेर आइपुग्यो! छेउमा मूला र सखरखण्ड पनि थिए। अघि बारीमा माटो झारेर ल्याएका तिनै हुन्, तर थालमा त बिलकुल फरक देखिए।
“यी त सबै जरा हुन्!” माटोभित्र मेहनत गरेर जम्मा पारेका पोषणका डल्ला। हजुरआमालाई सुनाउँदा “त्यसैले त नछोडी सबै खाऊ भनेको नि” भन्दै हाँस्नुभयो। हुम्।

“Banggu, Banggu~ यता आऊ त!” डाँठभित्र पानी माथि जाने नली छ भने रङ्गीन पानी पनि माथि जान्छ होला नि? जान्न मन लागेपछि गरेरै हेर्नुपर्यो।
सेतो फूल रङ्गीन मसी मिसाएको पानीमा राखेँ। अनि Banggu र म टुक्रुक्क बसेर पर्खियौँ।
एकछिनपछि… साँच्चै सेता पंखुडीका टुप्पा निला हुन थाले! रङ्गीन पानी डाँठ हुँदै सरर माथि पुगेछ। Banggu “ओहो!” भन्दै झन्डै पछाडि पल्टिए। (रङ्गीन पानी हात वा लुगामा लागे सजिलै जाँदैन, त्यसैले ठूला मान्छेसँगै होस गरेर गर्नु है!)

भोलिपल्ट पार्कमा फूल नहेरी हिँड्नै सकिनँ। ध्यान दिएर हेर्दा शरीरभरि पहेँलो धूलो लागेका मौरी भुनभुन उडिरहेका थिए। त्यो त पराग हो! मौरीले त्यसरी सारिदिएपछि नै मिठा फल फल्छन् नि।
त्यसैले सानो स्वरमा भनेँ। “धन्यवाद~” मौरीले सुनेन होला, तर के भयो र। हिहिहि।
हत्केलामा गाजरको एउटा टुक्रा। कर्याम, अर्को गाँस खाँदा यसपटक त माटोको बास्ना पनि आएजस्तो लाग्यो। Banggu, अर्को पटक मूला उखेल्ने बाजी लगाउने? …त्यो पनि माटोभित्र सिङ्गै लुकेको होला? हिहि।
▶ WAGZAK JUMP को वास्तविक AR पर्दा
Didi ले भेटेको बिरुवाको संसार, AR मा आफैँ हेरौँ










← छेउतिर सारेर हेर्नुहोस्
बिरुवाभित्र आफैँ पस्न मन छ?
WAGZAK JUMP — संसारभित्र फड्को मारौँ
बारम्बार सोधिने प्रश्न
प्रश्न. गाजर, मूला र सखरखण्ड साँच्चै बिरुवाका जरा हुन्?
हो, हुन्! जराले बिरुवा नढलोस् भनेर जमिन समात्छ, माटोबाट पानी सोस्छ र पोषण जम्मा गर्छ। गाजर र मूलाले पात वा डाँठमा नभई जरामा धेरै पोषण जम्मा गर्छन्। त्यसैले हामी ती पोटिला जरा मिठो मानेर खान्छौँ। (सखरखण्डचाहिँ जरा मोटो भएर बनेको ‘कन्दमूल’ हो।)
प्रश्न. सेतो फूल रङ्गीन पानीमा राख्ने प्रयोग घरमा सुरक्षित रूपमा गर्न सकिन्छ?
सेतो फूल, जस्तै कार्नेसन वा गोदावरी, खानेकुरामा हाल्ने रङ वा चित्र बनाउने रङ मिसाएको पानीमा राख्नुहोस्। रङ्गीन पानी डाँठको जाइलम हुँदै माथि गएर पंखुडीको रङ फेरिएको देख्न सक्नुहुन्छ। यो सुरक्षित प्रयोग हो, तर रङ्गीन पानी हात वा लुगामा लागे सजिलै नजान सक्छ, त्यसैले एप्रन लगाएर ठूला मान्छेसँगै गर्नुहोस्। कैंचीले डाँठ काट्दा पनि ठूला मान्छेको मद्दत लिनुहोस्।
प्रश्न. WAGZAK JUMP कति वर्षका बालबालिकाले चलाउन सक्छन्?
यो ४–१२ वर्षका बालबालिका, विशेष गरी प्राथमिक तहका विद्यार्थीका लागि बनाइएको हो। बिरुवाको पाठ प्राथमिक तहका तल्ला र बीचका कक्षाका बालबालिकाले रमाउँदै बुझ्न सक्छन्। कोरियालीसहित ३० भाषामा यही पाठ सिक्न पाइन्छ।
अर्को पटक फेरि रमाइलो कथा लिएर आउँछु। माया सहित, Didi।
