માટીમાં આખેઆખું છુપાયેલું નારંગી ગાજર

હઈસો! કોણ મોટું ગાજર ખેંચે એની હોડ લગાવીએ

"હઈસો! કોણ મોટું ગાજર ખેંચે એની હોડ લગાવીએ!"

હું ને Banggu વાડીમાં હઈસો, હઈસો કરીએ છીએ!!

ફક્ત પાંદડાં પકડીને ખેંચું છું, પણ પગ નીચેની માટી હલવા માંડે છે. ને પછી પોપ! આખેઆખું બહાર.

માટીની નીચેથી લાંબું નારંગી ગાજર બહાર આવે છે. ઉપર લીલાં પાંદડાં, નીચે નારંગી ભાગ. અરે, આ તો ગાજર છે ને?!

હું રોજ શાકમાં જે ગાજર કરડ કરડ કરીને ખાતી હતી, એ આખેઆખું માટીમાં દટાયેલું હતું. પાંદડાં જમીન ઉપરથી ડોકિયું કરતાં હતાં, ને ગાજરનો બાકીનો ભાગ જમીન નીચે છુપાયો હતો.

પાસે ગાજર વીણતાં દાદીએ મારું માટીવાળું ગાજર જોયું ને ખડખડાટ હસીને કહ્યું, "વાહ, કેવું જાડું ગાજર પસંદ કર્યું છે!" વખાણ સાંભળવા તો ગમે… પણ જરા થોભો, આ માટીમાં કેમ હતું? તો આ નારંગી ભાગ જ મૂળ છે?

Banggu તો પોતે ખેંચેલા ગાજર પરથી માટી ખંખેર્યા વિના જ ચરડ ચરડ ચાવે છે ને કહે છે, "ગાજર તો ગાજર જ હોય ને~" અરે રે, તને પૂછવું જ નહોતું જોઈતું.

પણ મને સવાલ થાય એટલે જવાબ શોધ્યા વિના રહેવાય જ નહીં. માટીમાં ઊગે છે તો રંગ નારંગી કેમ? ને પાંદડાં કેમ ખાવા જેવાં નથી લાગતાં? માથામાં સવાલો જ સવાલો ઊછળે છે. મેં WAGZAK JUMP માં "છોડની શોધસફર" જોઈ. અરે વાહ, આ જ તો જોઈએ છે!

▶ Didi સાથે છોડની શોધસફરનો વિડિયો જોઈએ

કીડી જેવડાં નાનાં બનીને છોડની અંદર

"આજે આપણે કીડી જેવડાં નાનાં બનીને લીલા છોડની અંદર જઈશું!" છોડ વિશે બધું જાણતા અમારા મિત્ર Ppuri એ કહ્યું, ને તરત જ મને મારું શરીર નાનું થતું હોય એવું લાગ્યું. સામેનું ઘાસનું પાંદડું અચાનક ઊંચી ઇમારત જેવડું દેખાવા માંડ્યું. વાહ!

Purum "અરે, આપણે સાચે જ નાનાં થઈ ગયાં!" કહેતાં કૂદાકૂદ કરતો હતો. ને Saerom "તો પાંદડું આવું હોય છે~" કહેતાં ગોળ ગોળ ફરતી હતી.

પછી Purum એ Popo સરને પૂછ્યું. "પણ છોડ પડી ગયા વિના સીધા કેવી રીતે ઊભા રહે છે?" અરે, મને પણ એ જ સવાલ થયો હતો! Popo સર ફક્ત હસ્યા. "અંદર જઈશું એટલે ખબર પડશે."

આસપાસ જોયું તો બધાં ક્યાંક જોયેલાં છોડ જ હતાં. "અરે, આ તો પૂંછડી જેવું ઘાસ!" Purum એ આંગળી ચીંધી. Saerom ખુશ થઈને બોલી, "ડૅન્ડેલિયન પણ છે! રસ્તામાં રોજ જોઉં છું એ જ!"

રોજ જેની પાસેથી પસાર થતી હતી એ જ છોડ, પણ સાવ નજીકથી જોયા તો આખી જુદી જ દુનિયા લાગતી હતી.

Popo સરે "પહેલાં મૂળ જોઈએ?" કહીને બટન દબાવ્યું, ને જમીન નીચેથી મૂળ સડાક કરતાં બહાર! આવી ગયાં.

"હેં, બધાં મૂળ જુદાં જુદાં દેખાય છે?" Saerom એ માથું નમાવ્યું. સાચે જ એવું હતું. અમુક જાડાં ને ભરાવદાર, તો અમુક દોરા જેવાં પાતળાં ને ચારે બાજુ ફેલાયેલાં. મને તો લાગતું હતું કે બધાં મૂળ સરખાં જ હોય, પણ એવું નહોતું.

માટીમાં છુપાયેલું તો મૂળ હતું

મેં મૂળ પકડીને જોરથી ખેંચી જોયું. ઉફ, જરા પણ હલતું નથી! જમીનમાં કેટલું મજબૂત પકડાઈને બેઠું છે!

ઓહો, એટલે જ પવન ફૂંકાય તોય છોડ પડી જતા નથી. Purum ના સવાલનો જવાબ મળી ગયો. પહેલાં વાડીમાં ફક્ત પાંદડાં પકડીને ખેંચ્યાં ત્યારે આખી માટી હલતી હતી એનું કારણ પણ આ જ.

મૂળના છેડા તરફ ધ્યાનથી જોયું તો એ માટીમાંથી પાણી ચૂસતાં હતાં. પીવાની સ્ટ્રો જેવી રીતે.

ત્યારે Popo સરે હળવેથી કહ્યું. "આ રીતે શોષેલાં પોષક તત્ત્વો મૂળમાં ખૂબ ભેગાં કરી રાખતા છોડ પણ હોય છે… મૂળા અને ગાજર એવા જ છોડ છે."

ઓહો! મેં પહેલાં ખેંચેલું એ ગાજર!!

એટલે જ એ આખેઆખું માટીમાં દટાયેલું હતું. ગાજર તો મૂળ હતું! માટીમાં પોષક તત્ત્વો ભેગાં કરી રાખ્યાં હતાં એટલે એ આટલું મીઠું ને કરકરું હતું.

મૂળા ને શક્કરિયાં પણ આ જ ટોળીમાં આવે. હીહી, હું તો રોજ મૂળ જ મજા કરીને ખાતી હતી.

થડ એટલે પાણીને ઉપર લઈ જતી લિફ્ટ

હવે થડનો વારો. Saerom એ પૂછ્યું, "Popo સર, ઝાડનો મોટો થડ પણ એ જ છે? એની છાલ તો બહુ જાડી હોય છે." Popo સરે જવાબ આપ્યો, "હા. થડ છોડને ટેકો આપે છે, ને સાથે ઠંડી અને જીવડાંથી એને બચાવે પણ છે."

પછી એમણે થડને ચીરીને બતાવ્યું. અંદર સ્ટ્રો જેવી પાતળી નળીઓ ગોઠવાયેલી હતી.

"ઓહો!" Purum ને પહેલાં સમજાયું. "મૂળ જે પાણી ચૂસે છે એ આમાંથી ઉપર જાય છે!" હા, થડ તો પાણીને ઉપર લઈ જતી લિફ્ટ હતી.

પાંદડાં એટલે સૂરજના પ્રકાશથી ખોરાક બનાવતું કારખાનું

પછી પાંદડાં. Popo સરે કહ્યું, "પાંદડાં તો સૂરજના પ્રકાશથી ખોરાક બનાવતાં નાનાં કારખાનાં છે." કારખાનાં? આ પાતળાં પાંદડાં?

Saerom એ કહ્યું, "પણ આ પાંદડું તો હજુ કંઈ કરતું જ નથી?" એટલે Popo સર બોલ્યા, "તો એમાં ખોરાક બનાવવા માટેની વસ્તુઓ નાખીએ?"

સૂરજનો પ્રકાશ, પાણી ને હવા ટપ, ટપ, ટપ કરીને નાખ્યાં, ને પાંદડું ઝગમગ! કરતાં પોષક તત્ત્વો બનાવવા માંડ્યું. સાચા કારખાનાની જેમ!

Saerom એ તાળી પાડી. "એટલે જ જ્યાં સૂરજનો પ્રકાશ સારી રીતે મળે ત્યાં છોડ ઝડપથી ઊગે છે!"

Popo સરે ઉમેર્યું, "આ રીતે બનેલાં પોષક તત્ત્વો અન્નવાહિની નામના બીજા રસ્તેથી છોડના બધા ભાગોમાં જાય છે." હેં? પાણી ઉપર લઈ જતો રસ્તો એટલે જલવાહિની, ને પોષક તત્ત્વો લઈ જતો રસ્તો એટલે અન્નવાહિની. બંને જુદા! એક જ થડમાં બે રસ્તા!

ત્યારે Saerom બૂમ પાડી, "અરે? પાંદડાંમાંથી પાણી નીકળે છે!" જોયું તો પાંદડાં પર ચડાવેલી પારદર્શક કોથળીની અંદર પાણીનાં નાનાં નાનાં ટીપાં જમા થયાં હતાં.

પાંદડાંમાં બહુ નાનાં છિદ્રો હોય છે, એને પર્ણરંધ્ર કહે છે. એમાંથી પાણી વરાળ બનીને બહાર નીકળ્યું હતું. આને બાષ્પોત્સર્જન કહેવાય. એટલે છોડને પણ આપણી જેમ પરસેવો થાય છે!

Saerom મજાકમાં બોલી, "કાશ, હું પણ સૂરજના પ્રકાશમાં બેસીને પ્રકાશસંશ્લેષણ કરી શકતી હોત~" ને અમે બધાં હસી પડ્યાં. હાહા.

ફૂલમાંથી સફરજન કેવી રીતે બને

છેલ્લે રંગબેરંગી ફૂલ. "વાહ, કેટલાં સુંદર~" Saerom બોલી, ને Popo સરે કહ્યું, "ફૂલ ફક્ત સુંદર જ નથી હોતાં. એ ફળ અને બીજ બનાવવાનું બહુ જરૂરી કામ કરે છે."

અમે સફરજનના ફૂલને મોટું કરીને સાથે જોયું. બરાબર વચ્ચે, સૌથી અંદર સ્ત્રીકેસર હોય છે. બીજ બનાવવાનું મુખ્ય કામ એનું જ. એની આસપાસ ગોઠવાયેલાં પુંકેસરમાંથી ફૂલની રજ, એટલે કે પરાગરજ, બને છે.

ફૂલ જોઈએ ત્યારે પહેલાં નજરે પડતો રંગબેરંગી ભાગ એટલે પાંખડીઓ. એ પાંખડીઓને નીચેથી ટેકો આપતો મજબૂત રક્ષક એટલે વજ્ર. આ બધાં નામ મેં પહેલી વાર સાંભળ્યાં હતાં.

Saerom એ "પણ ફળ કેવી રીતે બને?" પૂછ્યું ત્યાં જ Purum "અરે, મધમાખી!" કહીને બૂમ પાડી. ગણગણ કરતી મધમાખી ફૂલ પર આવીને બેઠી.

Popo સરે શાંતિથી સમજાવ્યું, "પુંકેસરની પરાગરજ મધમાખીના શરીરે ચોંટીને સ્ત્રીકેસર સુધી પહોંચે છે, જોયું? આને ફૂલની રજ પહોંચાડવી, ને વિજ્ઞાનની ભાષામાં પરાગનયન કહે છે. આવું થાય ત્યારે જ બીજ બને છે."

Purum બોલ્યો, "ઓહો, એટલે મધમાખી આટલી વ્યસ્ત થઈને ઊડતી હતી!" મધમાખી ફક્ત રમતી નહોતી, કામ કરતી હતી.

એ પછીનું દૃશ્ય સૌથી મજાનું હતું. બીજ મોટું થાય તેમ એની આસપાસનો ભાગ ધીમે ધીમે ભરાવદાર સફરજન બનવા માંડ્યો. માણસ કે પ્રાણી એ સફરજન તોડીને ખાય, એટલે બીજ દૂર દૂર ફેલાય છે.

Saerom ની આંખો ચમકી. "એ બીજમાંથી વળી ક્યાંક બીજું ફૂલ ખીલશે!" એક રંગબેરંગી ફૂલ સ્વાદિષ્ટ સફરજન બને, ને એ સફરજનમાંથી ફરી નવાં ફૂલ આવે. આ તો પૂરું જ થતું નથી, ફરી ફરી ચાલતું રહે છે. હીહી, છે ને મજાનું?

ઓહો, બધાં સાથે કામ કરતી એક ટીમ છે

છેલ્લે Popo સરે પૂછ્યું, "પાણી અને પોષક તત્ત્વો છોડની અંદર કેવી રીતે ફરે છે એ એકસાથે જોવું છે?" ને એક નાનકડું મજાનું પાણીનું ટીપું મારી સાથે વાત કરવા માંડ્યું. "ટડા! હું હમણાં જ મૂળમાંથી અંદર આવ્યું!"

પાણીનું ટીપું થડમાંથી સરરર કરતું ઉપર ગયું. રસ્તામાં ફૂલ ને ફળ પાસે પણ ગયું, ને છેલ્લે પાંદડાના નાના છિદ્રમાંથી ફટાક કરતું બહાર નીકળી ગયું. પોષક તત્ત્વો પણ પાછળ રહે એવાં નહોતાં. "અમે પાંદડાના કારખાનામાં બન્યાં છીએ!" કહેતાં થડમાંથી ફર્યાં, ને ફળમાં અને મૂળમાં સરસ રીતે ભેગાં થયાં.

આ જોઈને Saerom બોલી, "મૂળ, થડ, પાંદડાં ને ફૂલ પોતપોતાનું કામ કરે છે, પણ બધાં એકબીજા સાથે જોડાયેલાં છે." સાચી વાત. બધાં એક ટીમ હતાં. કોઈ જ નવરું નહોતું બેઠું.

મારી જમવાની થાળી સુધીની નાનકડી સફર

સાંજે જમવામાં બપોરે ખેંચેલા એ જ ગાજરનું શાક આવ્યું! બાજુમાં મૂળા ને શક્કરિયાં પણ હતાં. પહેલાં વાડીમાં જેમની માટી ખંખેરી હતી એ જ બધાં, પણ થાળીમાં સાવ જુદાં લાગતાં હતાં.

"આ બધાં તો મૂળ છે!" માટીમાં મહેનત કરીને ભેગાં કરેલાં પોષક તત્ત્વોના ભંડાર. મેં દાદીને ગર્વથી કહ્યું તો એ હસીને બોલ્યાં, "એટલે જ તો કહ્યું હતું કે થાળીમાં કંઈ છોડતી નહીં." હંફ.

"Banggu, Banggu~ અહીં આવ!" થડની અંદર પાણીને ઉપર લઈ જતી નળી હોય, તો રંગીન પાણી પણ ઉપર નહીં જાય? સવાલ થયો એટલે અજમાવવું તો પડે જ.

મેં રંગીન શાહી ભેળવેલા પાણીમાં સફેદ ફૂલ મૂક્યું, ને હું ને Banggu ઉકરડું બેસીને રાહ જોવા લાગ્યાં.

થોડી વાર પછી… સાચે જ સફેદ પાંખડીઓના છેડા વાદળી થવા માંડ્યા! રંગીન પાણી થડમાંથી સરરર કરતું ઉપર આવ્યું હતું. Banggu "ઓહો!" કહેતાં લગભગ પાછળ પડી જ ગયો. (રંગીન પાણી હાથ કે કપડાં પર લાગે તો સહેલાઈથી નીકળતું નથી, એટલે કોઈ મોટા સાથે જ ધ્યાનથી કરજો!)

બીજે દિવસે બગીચામાં ફૂલ જોયાં તો એમ જ આગળ નીકળી ન શકી. ધ્યાનથી જોયું તો પીળી રજથી ઢંકાયેલી મધમાખીઓ ગણગણ કરતી ઊડતી હતી. એ તો પરાગરજ છે! મધમાખીઓ એને આમ પહોંચાડે ત્યારે જ સ્વાદિષ્ટ ફળ આવે છે ને.

એટલે મેં હળવેથી કહ્યું. "આભાર~" મધમાખીએ સાંભળ્યું તો નહીં હોય, પણ એમાં શું? હીહી.

મારી હથેળીમાં ગાજરનો એક ટુકડો. કરડ કરડ કરીને બીજો કોળિયો ભર્યો, ને આ વખતે જાણે માટીની સુગંધ પણ આવી. Banggu, હવે મૂળો ખેંચવાની હોડ લગાવીએ? …એ પણ માટીમાં આખેઆખો છુપાયેલો હશે? હાહા.

▶ WAGZAK JUMP ની સાચી AR સ્ક્રીન

Didi એ જોયેલી છોડની દુનિયા, જાતે AR માં જોઈ લો

← બાજુ તરફ સરકાવીને જુઓ

છોડની અંદર જાતે જવું છે?

WAGZAK JUMP — દુનિયાની અંદર કૂદી પડો

ડાઉનલોડ કરો — ઍપ સ્ટોરમેળવો — ગૂગલ પ્લે

વારંવાર પૂછાતા સવાલો

ફરી બીજી મજાની વાર્તા લઈને આવીશ. તમારી Didi.