Suv shisham semirib qoldi
Muzlatgichga qoʻyilgan ozgʻin shisha bir kechada semirib qolibdi. Nega bunday boʻldi?
Didi WAGZAK JUMP ichida suvning uchta koʻrinishi (muz, suv, suv bugʻi) va muzlaganda hajmi kattalashishi sirini bilib oladi.
Dengizdan bulutga, yomgʻirga, daryoga aylanib yuradigan suv sayohatini ham Didi bilan birga kuzatamiz.
Ozgʻin shisha nega semirib qoldi?
Suvni muzlatdim, nega semirib qoldi?
Kecha kechqurun suvning yarmini ichib qolgan plastik shishani muzlatgichga qoʻyuvdim. Bugun ertalab olay deb eshikni ochsam, shisham semirib qolibdi. Voy! Bu nima boʻldi?!
Kecha qoʻyganimda aniq ozgʻin edi, uxlab turgunimcha qorni toʻygandek doʻmboyib qolibdi. Qoʻl bilan ushlasam, muz toʻla boʻlgani uchun qimirlamaydi ham.
Banggu hazillashdi deb oʻyladim. Banggu ham bilmas ekan. Buvim “Nega bunday boʻlganini bir oʻylab koʻr” deb sho'rva qaynatgani ketdi. Lekin qancha oʻylasam ham nega bunday boʻlganini bilolmadim. WAGZAK JUMP ichida bormikan deb qarasam, “Qiyofasini oʻzgartiradigan suvning siri” degan narsa bor ekan. Voy, mana shu!
Xonamning oʻrtasida yomgʻir qorga aylandi
Diing! Xonamning oʻrtasida kichkina orol suzib chiqdi. Oʻtloq ustida Popo va doʻstlari turibdi, osmondan esa yomgʻir shivalab yogʻyapti. Rostdan xonamning ichida!!
“Yomgʻir bilan qorning farqi nima?”
Popo qoʻlini koʻtarib haroratni pasaytirdi. Shunda yomgʻir shuvv etib qorga aylandi. Oʻtloq oqarib, hovuz qotib qoldi. Mana shu suvning birinchi siri ekan.
Suv — qiyofasini oʻzgartiradigan narsa ekan. Muz, suv, suv bugʻi — uchta koʻrinishga aylanarkan.
Muz suvga, suv bugʻga aylanadi
Yanada qiziqib davom etib qarasam, muz suzib turibdi, uning yonida suvli stakan suzib turibdi, yana uning yonida oq bugʻ koʻtarilayotgan choynak ham bor ekan. Uchalasi ham suv ekan. Bir xil suv, faqat harorati oʻzgargan ekan.
Purum muzni stakanga solib sekin isita boshladi. 0 daraja boʻlganda muz asta-sekin erib suvga aylandi, 100 daraja boʻlganda qaynab, oq bugʻ burqsib koʻtarildi. Ihihi, rostdan uyimizdagi choynakka oʻxshaydi!
Qattiq → suyuq → gaz
Muz erib suvga aylanishi “erish”, suv qaynab suv bugʻiga aylanishi “bugʻlanish” ekan. Suv bugʻi sovib yana suvga aylanishi esa “kondensatsiya”. Nomlari qiyin koʻrinadi, lekin ilova kichkina suv tomchilarini bittalab koʻrsatgani uchun bir qarashda tushunarli boʻladi.
Mana shu yerda rostdan hayron qoldim. Muz ichidagi suv tomchilari bir-birining qoʻlini mahkam ushlab olti burchakli uy qurayotgan ekan. Oʻsha uy suv boʻlganidagidan koʻra kengroq joy egallarkan. Shuning uchun suv muzga aylansa, aksincha hajmi kattalashadi. Erib suvga aylansa qoʻlini qoʻyib yigʻiladi, qaynab suv bugʻiga aylansa har tomonga taq! tarqaladi.
Suv bilan qoyani kesganmi?
Lekin mana shu yerda rostdan hayron qoldim.
Katta bir qoyani koʻrsatib, muz bilan toshni kesadi deydi!!
“Qadimgi odamlar suv bilan qoyani kesishardi.”
Qoyanimi?! Tosh boʻlagini?! Shunchaki suv bilanmi?!
Popo qoyaga teshik ochib ichiga suv quyadi. Keyin kutib-kutib turganda, suv muzlagan sari qoya tars! deb yorildi. Muz qoyadan kuchli ekan. Voy, boʻsh tuyulgan suv kuchliroq boʻlibdi.
Voy! Shuning uchun shisham semirib qolgan ekan!!
Suv muzga aylansa hajmi kattalashadi, shuning uchun mahkam yopilgan shishaning ichida ham zoʻrgʻa-zoʻrgʻa surib chiqadi. Qoyani ham shunday yorgan boʻlsa, mening plastik shisham osongina boʻlgandir. Plastik shisha semirgani yoʻq, muz plastik shishani ichkaridan surib chiqargan ekan.
Suv aylanib sayohat qilarkan
Bu safar togʻ ham, dengiz ham, bulut ham butunlay xonamga kirdi. Quyosh chiqishi bilan dengiz suvi shuvv etib havoga koʻtarilib, bulutga aylanadi. Oʻsha bulut togʻ tomon oqadi, sovigani uchun yomgʻir tomchisi boʻlib tushadi.
Keyin yomgʻir suvi daryoga aylanib yana dengizga qaytadi. Va yana koʻtariladi. Yana tushadi. Yana koʻtariladi. Mana shu suvning sayohati ekan.
Aynan tashqarida yomgʻir ozgina yogʻayotgandi. Oynaga kaftimni qoʻyib bitta yomgʻir tomchisini tanlab, barmogʻim uchi bilan sekin kuzatdim. Bu yomgʻir tomchisi qayerdan kelgan ekan? Balki dengizdan koʻtarilib shu yergacha sayohat qilib kelgandir?
Ihihi, oynamga dengiz kelibdi.
Choynak bugʻi yana suv tomchisiga aylandi
Oshxonada shoʻrva qaynayotgan choynak qaynab turgandi. Men yaqinlashmoqchi boʻlsam, buvim “Issiq, uzoqdan qara!” deb meni bir qadam orqaga qoʻydi. Bugʻ tegsa rostdan achishtirib kuydiradi ekan. Shuning uchun buvimning yoniga qisilib, choynakdan bir qoʻl uzoqlikda turib ehtiyotkorlik bilan yuqoriga qaradim.
Oq bugʻ burqsib koʻtarilar ekan, sovuq javon tagiga tegishi bilan toq-toq kichkina suv tomchilari paydo boʻldi. Choynakning ichidagi suv havoga uchib chiqib, yana suvga aylandi. Koʻzimning oldida. Ilovada oʻrgangan soʻz bilan aytsam, bu — kondensatsiya ekan.
Men shisha stakanga sovuq sharbat quyganimda stakanning tashqarisida suv tomchilari paydo boʻlishi ham shu ekan. Havoda koʻrinmaydigan suv bugʻi sovuq stakanga tegib yana suvga aylangan ekan. Suv bugʻi koʻzga koʻrinmaydi, lekin doim atrofimizda bor ekan. Men buni bugun birinchi marta bildim.
Bu safar Banggu bilan oʻzimiz muzlatib koʻramiz
Shuning uchun men Bangguga “Hoy, biz ham qilib koʻraylik!” dedim. Albatta plastik shisha bilan! Shisha idish muz surganda sinsa xavfli. Yangi plastik shishaga suvni 70% chaga toʻldirdim. Toʻla toʻldirsang, muz oʻsib qopqoqni teshib chiqishi ham mumkin ekan. Shuning uchun 70%!
Banggu yonida sharini mahkam ushlab kuzatdi. “Bu rostdan semiradimi?” Puv, ishonqiramayotgan Banggu. Men shunday dedim. “Ertaga ertalab qarab koʻr.”
Aslida men koʻproq qiziqardim. Muzning oʻsishini oʻz koʻzim bilan koʻrishim birinchi marta-ku.
Bu muz qadimda dengiz boʻlgan boʻlishi ham mumkin
Buvim muz boʻlaklari solingan stakan berdi, muzlar shaldur-shuldur ovoz chiqarib suzib turardi.
“Buvi, bu muz qadimda dengiz boʻlgan boʻlishi mumkin.”
Buvim “Nima deyapsan, shumtaka” deb kuldi. Kulganda buvimning lab atrofidagi ajinlari yigʻilib yana yozildi. Men bitta muzni ogʻzimga solib sekin eritgancha buvimning yoniga suyanib oʻtirdim. Stakanning ichida yana bir boʻlak shaldur-shuldur etdi.
Tojim stakan ichidagi muzga yarq etib aks etdi. Buvimning yuzi ham bir tomonga sal qiyshayib birga aks etdi.
Bugungi eng yaxshi narsa — buvim bilan ikkimiz bu muz dengiz boʻlgan degan hikoyani boʻlishganimiz.
▶ WAGZAK JUMP ilovasining haqiqiy AR ekrani
Didi bilan AR orqali yuzma-yuz uchrashing
← Yon tomonga suring
Muz ichida yashiringan kuchni oʻz koʻzing bilan koʻrasanmi?
WAGZAK JUMP — sakrab kir, dunyo ichiga
Koʻp beriladigan savollar
Q. WAGZAK JUMP ilovasini necha yoshdan boshlash mumkin?
4-12 yoshdagi (asosan boshlangʻich sinf) bolalar uchun moʻljallangan. Suvning holat oʻzgarishi darsi boshlangʻich 3-4-sinf darajasiga toʻgʻri keladi.
Q. Plastik shishani muzlatish tajribasini bola yolgʻiz qilsa boʻladimi?
Albatta plastik shisha ishlatish kerak. Shisha idish muz surganda sinishi mumkin, shuning uchun xavfli. Suvni 70% chaga toʻldiring. Toʻla toʻldirsangiz, muz oʻsib shishani shishirishi yoki qopqoqni surib chiqarishi mumkin. Olgandan keyin eriganda suv sizib chiqishi mumkin, shuning uchun likopcha ustiga qoʻyishni tavsiya qilamiz. Choynak bugʻini kuzatishni albatta vasiy bilan birga, choynakdan bir qoʻldan ortiq uzoqlikda turib qiling — bugʻga qoʻl tegsa kuyish mumkin.
Q. Qaysi tillar qoʻllab-quvvatlanadi?
Koreys tili bilan birga jami 30 ta tilni qoʻllab-quvvatlaydi. Bitta darsni boshqa tilga oʻtkazish mumkin.
Keyingi safar yana qiziqarli dars hikoyasi bilan kelaman. Hurmat bilan, Didi.