माझी पाण्याची बाटली जाडजूड झाली

बारीकशी पाण्याची बाटली जाडजूड का झाली?

मी पाणी गोठवलं, पण बाटली जाडजूड का झाली?

काल संध्याकाळी मी बाटलीतलं अर्धं पाणी प्यायले आणि उरलेल्या पाण्यासकट प्लास्टिकची बाटली फ्रीझरमध्ये ठेवली. आज सकाळी ती काढायला दार उघडलं, तर माझी पाण्याची बाटली जाडजूड झाली होती. अरे! हे काय झालं?!

काल ठेवली तेव्हा ती नक्की बारीक होती. पण सकाळी उठले तर तिचं पोट फुगल्यासारखी ती गोल झाली होती. हात लावून बघितलं तर आत बर्फ गच्च भरला होता. अजिबात दबतच नव्हती.

मला वाटलं, Banggu नं काहीतरी खोडी केली असेल. पण त्यालाही काही माहीत नव्हतं. आजी म्हणाली, "असं का झालं असेल, जरा विचार करून बघ," आणि सूप करायला गेली. कितीही विचार केला तरी मला काही कळेना. WAGZAK JUMP मध्ये काही सापडतंय का म्हणून बघितलं, तर तिथे "रूप बदलणाऱ्या पाण्याचं रहस्य" हा धडा होता. अरे वा, हेच तर हवं होतं!

माझ्या खोलीच्या मधोमध पावसाचं बर्फ झालं

अरे बापरे! माझ्या खोलीच्या मधोमध एक छोटंसं बेट तरंगू लागलं. गवतावर Popo सर आणि मित्र उभे होते. आकाशातून धो धो पाऊस पडत होता. खरंच, माझ्या खोलीतच!!

"पाऊस आणि बर्फवृष्टी यात काय फरक आहे?"

Popo सरांनी हात वर उचलला आणि हवेचं तापमान कमी केलं. मग पाऊस झटकन बर्फवृष्टीत बदलला. गवत पांढरं झालं आणि तळं गोठून कडक झालं. हेच पाण्याचं पहिलं रहस्य म्हणे.

पाणी रूप बदलण्यात पटाईत असतं. बर्फ, पाणी आणि पाण्याची वाफ अशी त्याची तीन रूपं होतात.

बर्फाचं पाणी होतं, पाण्याची वाफ होते

मला आणखी जाणून घ्यायचं होतं, म्हणून मी बघत राहिले. बर्फ तरंगत होता. त्याच्या शेजारी पाण्याचा ग्लास तरंगत होता. आणि बाजूला पांढरी वाफ निघणारी किटलीही होती. हे तिन्ही पाणीच म्हणे. पाणी तेच, फक्त तापमान वेगळं.

Purum नं बीकरमध्ये बर्फ ठेवला आणि हळूहळू गरम करायला सुरुवात केली. तापमान 0 अंश झालं तेव्हा बर्फ अलगद वितळून पाणी झालं. 100 अंश झालं तेव्हा पाणी बुळबुळ उकळू लागलं आणि पांढरी वाफ वर येऊ लागली. हिहिही, अगदी आमच्या घरच्या किटलीसारखंच!

घन → द्रव → वायू

बर्फ वितळून पाणी होतं, त्याला "वितळणं" म्हणतात. पाणी उकळून त्याची वाफ होते, त्याला "वाष्पीभवन" म्हणतात. पाण्याची वाफ थंड होऊन पुन्हा पाणी होतं, त्याला "संघनन" म्हणतात. नावं कठीण वाटतात, पण अ‍ॅपमध्ये पाण्याचे अगदी छोटे छोटे थेंबही दाखवतात. म्हणून मला लगेच समजलं.

इथे तर मला खूपच आश्चर्य वाटलं. बर्फातले पाण्याचे थेंब एकमेकांचे हात घट्ट धरून सहा बाजूंचं घर बांधतात. पाणी असताना लागायची त्यापेक्षा जास्त जागा या घराला लागते म्हणे. म्हणून पाण्याचा बर्फ झाला की त्याचा आकार उलट वाढतो. बर्फ वितळून पाणी झालं की ते हात सोडतात आणि जवळ जवळ येतात. पाणी उकळून वाफ झाली की फुर्र! सगळीकडे पसरतात.

पाण्यानं खडक फोडला म्हणे?

पण पुढे तर मी अगदी थक्क झाले.

मला एक मोठा खडक दाखवला आणि म्हणाले, बर्फानं हा दगड फोडता येतो!!

"पूर्वी लोक पाण्यानं खडक फोडायचे."

खडक?! एवढा मोठा दगड?! फक्त पाण्यानं?!

Popo सरांनी खडकात भोक पाडलं आणि त्यात पाणी ओतलं. मग आम्ही वाट बघत राहिलो. पाणी गोठलं आणि कडाक्! खडक दुभंगला. बर्फ खडकापेक्षाही ताकदवान ठरला. बापरे, सहज वाहणारं पाणी इतकं ताकदवान झालं!

अरे! म्हणूनच माझी पाण्याची बाटली जाडजूड झाली!!

पाण्याचा बर्फ होतो तेव्हा त्याचा आकार वाढतो. म्हणून घट्ट बंद केलेल्या बाटलीतही तो आतून जोर लावतो. खडकही फोडू शकतो, तर माझी प्लास्टिकची बाटली फुगवणं त्याला अगदी सोपं गेलं असेल. बाटली स्वतः जाडजूड झाली नव्हती. बर्फानं तिला आतून ढकलून फुगवलं होतं.

पाणी गोल गोल सफर करत असतं म्हणे

या वेळी डोंगर, समुद्र आणि ढगसुद्धा माझ्या खोलीत आले. सूर्य उगवला की समुद्राचं पाणी अलगद हवेत वर गेलं आणि त्याचे ढग झाले. ते ढग डोंगराकडे वाहत गेले. थंड झाल्यावर पावसाचे थेंब बनून खाली पडले.

मग पावसाचं पाणी नदीतून पुन्हा समुद्रात जातं. पुन्हा वर जातं. पुन्हा खाली येतं. पुन्हा वर जातं. हीच पाण्याची सफर म्हणे.

नेमका बाहेरही थोडा पाऊस पडत होता. मी काचेवर तळहात ठेवला. एक थेंब निवडला आणि तो जाईल तसं हळूहळू बोट फिरवलं. हा थेंब कुठून आला असेल? समुद्रातून वर जाऊन इथपर्यंत सफर करत आला असेल का?

हिहिही, माझ्या खिडकीवर समुद्र आला!

किटलीच्या वाफेचे पुन्हा पाण्याचे थेंब झाले

स्वयंपाकघरात किटलीतलं सूप बुळबुळ उकळत होतं. मी जवळ जायला लागले तेव्हा आजी म्हणाली, "गरम आहे, लांबून बघ!" आणि तिनं मला एक पाऊल मागे उभं केलं. वाफ लागली तर भाजतं आणि खूप दुखतं म्हणे. मग मी आजीच्या अगदी शेजारी उभी राहिले. किटलीपासून एका हाताच्या अंतरावर राहून जपून वर बघितलं.

पांढरी वाफ हळूहळू वर येत होती. कपाटाच्या थंड तळाला लागली की टप टप छोटे पाण्याचे थेंब जमा होत होते. किटलीतलं पाणी हवेत वर गेलं आणि पुन्हा पाणी झालं. अगदी माझ्या डोळ्यांसमोर. अ‍ॅपमध्ये शिकलेल्या शब्दात सांगायचं तर याला संघनन म्हणतात.

मी काचेच्या ग्लासात थंड रस घेते तेव्हा बाहेर पाण्याचे थेंब जमा होतात, तेही यामुळेच म्हणे. हवेतली न दिसणारी पाण्याची वाफ थंड ग्लासाला लागते आणि पुन्हा पाणी होते. पाण्याची वाफ दिसत नसली तरी ती नेहमी आपल्या आसपास असते. हे मला आज पहिल्यांदाच समजलं.

आता Banggu बरोबर स्वतः पाणी गोठवून बघणार

मग मी Banggu ला म्हटलं, "अरे, आपणही करून बघूया!" प्लास्टिकचीच बाटली वापरायची! बर्फानं आतून ढकललं तर काचेची बाटली फुटू शकते. ते धोकादायक आहे. आम्ही एका नव्या प्लास्टिकच्या बाटलीत साधारण 70% पाणी भरलं. पूर्ण भरली तर बर्फ वाढून झाकण ढकलून बाहेर येऊ शकतो म्हणे. म्हणूनच 70%!

Banggu शेजारी फुगा घट्ट धरून बघत होता. "ही खरंच जाडजूड होणार?" फुर्र, Banggu ला अजून शंकाच होती. मी म्हणाले, "उद्या सकाळी बघच."

खरं तर मलाच जास्त उत्सुकता होती. बर्फाचा आकार वाढताना मी स्वतःच्या डोळ्यांनी पहिल्यांदाच पाहिला होता ना.

हा बर्फ पूर्वी समुद्रात असेल कदाचित

आजीनं मला बर्फाचे तुकडे असलेला ग्लास दिला. ते खणखण आवाज करत तरंगत होते.

"आजी, हा बर्फ खूप पूर्वी समुद्रात असेल कदाचित."

आजी म्हणाली, "काय बोलतेस, खोडकर कुठली!" आणि हसली. ती हसली की तिच्या ओठांजवळच्या सुरकुत्या मिटायच्या आणि पुन्हा उघडायच्या. मी बर्फाचा एक तुकडा तोंडात ठेवला. तो हळूहळू वितळत असताना मी आजीला टेकून बसले. ग्लासातल्या दुसऱ्या तुकड्यानं पुन्हा खणखण आवाज केला.

ग्लासातल्या बर्फावर माझा मुकुट चमचम करत दिसला. आजीचा थोडासा एका बाजूला झुकलेला चेहराही त्यात दिसला.

आज सगळ्यात छान काय वाटलं? आजी आणि मी दोघींनी मिळून गप्पा मारल्या — हा बर्फ कधीतरी समुद्रात असेल, अशा गप्पा.

▶ WAGZAK JUMP मधली प्रत्यक्ष AR स्क्रीन

AR मधून Didi ला प्रत्यक्ष भेटा

← बाजूला सरकवून बघा

बर्फात लपलेली ताकद स्वतःच्या डोळ्यांनी बघायची आहे?

WAGZAK JUMP — जगात उडी मारा

डाउनलोड करा — अ‍ॅप स्टोअरमिळवा — गूगल प्ले

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

पुढच्या वेळी आणखी एका मजेदार धड्याची गोष्ट घेऊन येईन. तुमची Didi.