Менің су бөтелкем томпайып кетіпті

Жіңішке су бөтелкем неге томпайып кетті?

Суды қатырдым ғой, ал бөтелке неге томпайып кетті?

Кеше кешке суының жартысын ішіп қойған пластик бөтелкені мұздатқышқа салғанмын. Бүгін таңертең оны алайын деп есікті ашсам, менің су бөтелкем томпайып кетіпті. Ой! Не болған?!

Кеше салғанда жіңішке еді ғой. Ұйқыдан тұрсам, іші қампиғандай томпайып тұр. Қолыммен ұстап көрсем, іші мұзға толыпты, бассам да қозғалмайды.

Banggu қалжыңдаған шығар деп ойладым. Ол да білмейді екен. Әжем: «Неге бұлай болғанын ойланып көрші», — деп, сорпа қайнатуға кетті. Бірақ қанша ойлансам да, түсінбедім. WAGZAK JUMP-та бар ма екен деп қарасам, «Түрін өзгертетін судың сыры» деген сабақ тұр екен. Алақай, керегі осы!

Бөлмемнің дәл ортасында жаңбыр қарға айналды

Мәссаған! Бөлмемнің дәл ортасында кішкентай арал қалықтап пайда болды. Шөп үстінде Popo мен достары тұр, ал аспаннан жаңбыр құйып жатыр. Тура менің бөлмемнің ішінде!!

«Жаңбыр мен қардың айырмашылығы неде?»

Popo қолын жоғары көтеріп, ауа температурасын түсірді. Сол-ақ екен, жаңбыр зу етіп қарға айналды. Шөп аппақ болды, тоған қатып қалды. Судың бірінші сыры осы екен.

Су түрін өзгерте алады екен. Мұз, су, су буы деген үш күйге ауысады.

Мұз суға, ал су буға айналады

Қызығып, әрі қарай қарай бердім. Мұз қалықтап тұр, қасында бір стақан су, ал оның қасында ақ буы көтерілген шәйнек бар екен. Үшеуі де су екен. Су бірдей, тек температурасы өзгерген.

Purum мұзды шыны ыдысқа салып, ақырын қыздыра бастады. Температура 0 градусқа жеткенде, мұз еріп, суға айналды. 100 градусқа жеткенде, су бүлкілдеп қайнап, ақ буы бұрқырап көтерілді. Хи-хи, тура біздің үйдегі шәйнек сияқты!

Қатты күй → Сұйық күй → Газ күйі

Мұздың еріп, суға айналуы «балқу» деп аталады екен. Судың қайнап, буға айналуы — «булану». Ал су буының суып, қайта суға айналуы — «конденсация». Атаулары қиын сияқты, бірақ қосымша судың кіп-кішкентай бөлшектерін бір-бірлеп көрсеткенде, бәрін бірден түсіндім.

Осы жерде қатты таңғалдым. Мұз ішіндегі су бөлшектері қол ұстасып, алты бұрышты үй салып тұрады екен. Сол үй сұйық суға қарағанда көбірек орын алады. Сондықтан су мұзға айналғанда ұлғаяды екен. Еріп, суға айналғанда, олар қолдарын жіберіп, бір-біріне жақындайды. Ал қайнап, буға айналғанда, жан-жаққа пыр етіп тарап кетеді.

Тасты сумен жарған дей ме?

Ал мына жерде тіпті таңғалдым.

Маған үлкен тас көрсетті де, оны мұзбен жаруға болады деді!!

«Ертедегі адамдар тасты сумен жарған».

Тасты ма?! Үлкен тасты ма?! Жай ғана сумен бе?!

Popo тасты тесіп, ішіне су құйды. Күттік, күттік. Су қатқанда, тас шарт етіп жарылды! Мұз тастан да күшті екен. Мәссаған, жай ғана ағып жүретін су осынша күшті болып кетті!

А-а! Менің су бөтелкем сондықтан томпайып кеткен екен ғой!!

Су мұзға айналғанда ұлғайып, қақпағы жабық бөтелкені де ішінен керіп итереді екен. Тасты да жарып жіберсе, менің пластик бөтелкемді керу оған оп-оңай болған шығар. Бөтелке өздігінен томпаймаған, оны ішіндегі мұз керіп жіберген екен.

Су айналып саяхаттайды екен

Бұл жолы бөлмеме тау да, теңіз де, бұлт та кіріп келді. Күн шыққанда, теңіз суы ақырын ғана ауаға көтеріліп, бұлтқа айналды. Бұлт тауға қарай жылжып, суығанда жаңбыр тамшылары болып жауды.

Сосын жаңбыр суы өзенге қосылып, қайта теңізге оралады. Одан тағы көтеріледі. Тағы төмен түседі. Тағы көтеріледі. Судың саяхаты осы екен.

Дәл сол кезде далада аздап жаңбыр жауып тұр еді. Алақанымды терезеге қойып, бір тамшыны таңдадым да, оның жолын саусағымның ұшымен ақырын жүргіздім. Бұл тамшы қайдан келді екен? Теңізден көтеріліп, осында дейін саяхаттап келген шығар?

Хи-хи, менің тереземе теңіз келіпті.

Шәйнектің буы қайтадан су тамшыларына айналды

Ас үйде сорпа құйылған шәйнек бүлкілдеп қайнап тұр еді. Мен жақындай бергенде, әжем: «Ыстық, алыстан қара!» — деп, мені бір қадам артқа тұрғызды. Бу тисе, қатты күйдіріп, ауыртады екен. Сондықтан әжеме жақын тұрып, шәйнектен бір қол созым қашықтықта абайлап жоғары қарадым.

Ақ бу бұрқырап көтеріліп, салқын шкафтың астына тигенде, тырс-тырс етіп ұсақ су тамшылары пайда болды. Шәйнектің ішіндегі су ауаға көтеріліп, қайта суға айналды. Тура көз алдымда. Қосымшада үйренген сөзбен айтсам, бұл — конденсация.

Стақанға салқын шырын құйғанда, оның сыртында су тамшыларының пайда болуы да осы екен. Ауадағы көзге көрінбейтін су буы салқын стақанға тиіп, қайта суға айналады. Су буы көзге көрінбесе де, әрқашан айналамызда болған екен. Мұны бүгін ғана білдім.

Енді Banggu-мен бірге өзіміз қатырып көргіміз келеді

Сосын Banggu-ге: «Әй, біз де жасап көрейік!» — дедім. Міндетті түрде пластик бөтелкемен! Шыны бөтелкені мұз керіп, сындырып жіберсе, қауіпті. Жаңа пластик бөтелкенің шамамен 70%-ына ғана су құйдық. Толтырып жіберсең, мұз ұлғайып, қақпағын ашып жіберуі мүмкін екен. Сондықтан тек 70%!

Banggu қасымда шарын мықтап ұстап, қарап тұрды. «Бұл шынымен томпая ма?» Пүф, Banggu әлі күмәнданып тұр. Мен: «Ертең таңертең көресің», — дедім.

Шынымды айтсам, мен одан да қатты қызығып тұрдым. Мұздың ұлғайғанын өз көзіммен алғаш рет көрдім ғой.

Бұл мұз баяғыда теңіздің бір бөлігі болған шығар

Әжем маған мұз салынған стақан берді. Ішіндегі мұз қалқып, сыңғыр-сыңғыр етіп тұрды.

«Әже, бұл мұз баяғыда теңіздің бір бөлігі болған шығар».

Әжем: «Не айтып отырсың, тентегім?» — деп күлді. Күлгенде, аузының айналасындағы әжімдері жиырылып, қайта жазылды. Мен бір мұзды аузыма салып, ақырын ерітіп, әжеме сүйеніп отырдым. Стақандағы тағы бір мұз сыңғыр етті.

Стақандағы мұзда тәжім жарқ етіп көрінді. Бір жағына сәл қисайған әжемнің жүзі де көрінді.

Бүгінгі ең ұнағаны — әжем екеуміз осы мұздың бір кездері теңіздің бір бөлігі болғанын елестетіп, әңгімелестік.

▶ WAGZAK JUMP-тағы нақты AR көріністері

Didi-мен AR арқылы кездесіңіз

← Жанына қарай сырғытып көріңіз

Мұздың ішінде жасырынған күшті өз көзіңмен көргің келе ме?

WAGZAK JUMP — Әлемге секіріп кір

Жүктеп алу: Эпп СторЖүктеп алу: Гугл Плей

Жиі қойылатын сұрақтар

Келесі жолы тағы бір қызықты сабақ туралы әңгіме әкелемін. Ізгі тілекпен, Didi.