ત્રણ સેલ્ફીથી પણ કંટાળો આવે, ને એમણે પોતાનો ચહેરો તેંતાલીસ વાર દોર્યો?
Didi ચિત્રકાર Van Gogh કાકાને મળે છે, ને એક એક ચિત્ર જોઈને પૂછે છે, "આ તમે કેમ દોર્યું?"
ગોળ ગોળ ફરતા તારા, પીળાં સૂર્યમુખીનાં ફૂલ, ને કાળો રંગ વાપર્યા વગરનું રાતનું આકાશ પણ.
ચિત્રોમાં કેવી લાગણીઓ છુપાઈ છે, એ Didi સાથે ડોકિયું કરીને જોઈએ.
ચિત્રોથી ભરેલા ઓરડામાંથી સાચા ચિત્રકાર બહાર આવ્યા
WAGZAK JUMP માં અમે ચિત્રોથી ભરેલા ઓરડામાં ડોકિયું કરતાં હતાં, ત્યાં તો મોટી ભરાવદાર દાઢીવાળા કાકા એમાંથી બહાર આવ્યા!
મારી બાજુમાં ઊભેલા Banggu ની આંખો પણ મોટી થઈ ગઈ. પીળો ફુગ્ગો જોરથી પકડીને બોલ્યો, "Didi, ચિત્રમાંથી સાચો માણસ બહાર આવ્યો!"
દીવાલો પર હારબંધ ચિત્રો લટકતાં હતાં. બધાંના રંગો એટલા ઘેરા ને સરસ કે અમે બંને બસ જોતાં જ રહી ગયાં.
"નમસ્તે, હું ચિત્રકાર Van Gogh." કાકાએ ટોપી સહેજ ઉતારીને પ્રેમથી નમસ્તે કર્યું.
"વાહ, આ બધાં તમે જાતે દોર્યાં છે?" મેં પૂછ્યું, તો કાકા મલકાયા. "ચાલો, એક એક કરીને સાથે જોઈએ?"
મારે તો કેટલું બધું પૂછવું હતું. એટલે Banggu અને મેં નક્કી કર્યું કે કાકા સાથે દરેક ચિત્ર પાસે જઈને સવાલો પૂછીશું.
"તમે પોતાનો ચહેરો તેંતાલીસ વાર કેમ દોર્યો?"
પહેલી દીવાલ પર એકસરખા લાગતા ચહેરાઓનાં ઢગલાબંધ ચિત્રો હતાં.
દાઢીવાળો ચહેરો, ટોપી પહેરેલો ચહેરો, વાદળી કપડાંવાળો ચહેરો. માણસ તો એક જ, પણ દરેક ચહેરા પર સહેજ જુદા ભાવ.
"આ બધાં કોણ છે?" મેં પૂછ્યું.
"આ બધાં હું જ છું. પોતાના ચહેરાનું ચિત્ર દોરીએ એને 'સ્વચિત્ર' કહેવાય."
કાકા આંગળીઓ પર ગણવા લાગ્યા, ને બોલ્યા, "આવાં તેંતાલીસ ચિત્રો દોર્યાં. દસ વર્ષમાં."
"તેંતાલીસ વાર?!" હું તો ત્રણ સેલ્ફી પાડું એટલે કંટાળી જાઉં. Banggu પણ ફુગ્ગો હલાવતાં બોલ્યો, "બાપ રે, મને તો એક પાડવાનો પણ કંટાળો આવે!"
"મારે લોકોનાં ચિત્રો દોરવાં હતાં. પણ મારી સામે બેસે ને મને પોતાનું ચિત્ર દોરવા દે એવા લોકો મળવા મુશ્કેલ હતા. એટલે હું અરીસામાં જોઈને મારું જ ચિત્ર દોરતો રહ્યો."
ઓહો, કોઈનું ચિત્ર દોરવા ન મળ્યું એટલે અરીસામાં જોઈને પોતાનું દોર્યું. મને સહેજ દુઃખ થયું, પણ એમણે હાર ન માની એ વાત કેટલી સરસ!
"રાતનું આકાશ ગોળ ગોળ કેમ ફરે છે?"
આગલા ચિત્ર પાસે ઊભી રહી, ને મારા મોંમાંથી આપોઆપ "વાહ…" નીકળી ગયું.
જાણે રાતનું આકાશ લહેરાતું હોય, ને તારા ગોળ ગોળ ફરતા હોય!
"આ છે 'તારાઓથી ચમકતી રાત'." કાકાએ ધીમેથી કહ્યું.
"કાકા, સાચું રાતનું આકાશ તો આમ નથી ફરતું. તમે આવું કેમ દોર્યું?"
"મને રાતનું આકાશ આમ જીવતું ને ફરતું દેખાતું હતું. મન બહુ ઉદાસ હતું ત્યારે આરામ કરીને સાજો થતો હતો, એ વખતે આ ચિત્ર દોર્યું. કદાચ એટલે જ મને તારા વધારે મોટા ને ચમકતા લાગ્યા હશે."
મન ઉદાસ હતું ત્યારે એમણે આવી ચમકતી રાત દોરી! મારી આંખો સહેજ ભીની થઈ ગઈ.
ડાબી બાજુ કંઈક જ્યોત જેવું ઊંચે ઊઠતું હતું. મેં પૂછ્યું, "એ આગ છે?" તો કાકાએ કહ્યું કે એ સાયપ્રસ નામનું ઝાડ છે. ઝાડ પણ જ્યોત જેવું દેખાય! કાકા દુનિયાને કેટલી જુદી રીતે જુએ છે.
"તમે આટલાં બધાં સૂર્યમુખીનાં ફૂલ કેમ દોર્યાં?"
આગલો ઓરડો તો આખો પીળો પીળો! ફૂલદાનીમાં મોટાં મોટાં સૂર્યમુખીનાં ફૂલ ભરેલાં હતાં.
"કાકા, તમને સૂર્યમુખીનાં ફૂલ બહુ ગમે છે, ખરું ને?"
"હા. મને સૂરજ બહુ વહાલો હતો. ને સૂર્યમુખીનાં ફૂલ સૂરજ જેવાં જ દેખાય, એટલે એ પણ બહુ ગમતાં."
પછી ખબર પડી કે આ ચિત્ર પાછળ પણ એક વાત હતી. એમના વહાલા મિત્ર Gauguin મળવા આવવાના હતા. એટલે ચિત્ર દોરવાના ઓરડાને સુંદર સજાવવા એમણે સૂર્યમુખીનાં ચિત્રો દોર્યાં.
"મેં તો મારા નાના ભાઈ Theo ને પત્રમાં લખીને બડાઈ પણ કરી હતી કે 'આ બહુ સરસ ચિત્ર બનશે!'" કાકા સહેજ શરમાઈને હસ્યા.
મારો વહાલો મિત્ર ઘરે આવે ત્યારે હું પણ ઓરડો સજાવું છું. આપણે તો સરખાં જ! હીહીહી. મિત્ર આવવાનો હોય એની કેટલી ખુશી હશે કે ચિત્રોથી આખો ફૂલબાગ બનાવી દીધો!
"રાત છે, છતાં કાળો રંગ જરાય નથી વાપર્યો?"
પછીનું ચિત્ર રાતનું હતું, છતાં અંધારું લાગતું નહોતું. હૂંફાળું લાગતું હતું. એનું નામ 'રાતે કૅફેનું આંગણું' હતું.
કૅફેમાં ગૅસનો મોટો પીળો દીવો ઝળહળતો હતો. ને ઉપર તારાઓથી ભરેલું વાદળી આકાશ ફેલાયેલું હતું.
"અહીં મેં કાળો રંગ જરાય નથી વાપર્યો." કાકાએ કહ્યું.
રાત છે, છતાં કાળો રંગ નથી વાપર્યો?!
"ફક્ત વાદળી, જાંબલી, લીલો ને ચમકતો પીળો રંગ વાપર્યો છે. એક એક ટપકું કરીને તારા દોરવાની સૌથી વધારે મજા આવી હતી."
મેં ધ્યાનથી જોયું, તો સાચે જ ક્યાંય કાળો રંગ નહોતો! બધે વાદળી ને જાંબલી રંગ. છતાં રાત જેવું દેખાય, એ તો કેટલી નવાઈની વાત!
કાકાએ તારા દોરતા હોય એમ ટપકાં કરવાની નકલ કરી. મેં પણ બાજુમાં આંગળીથી ટપ ટપ કર્યું. હાહા.
"ફક્ત રંગોથી મનને આરામ મળે એવું કરી શકાય?"
આ વખતે નાના ઓરડાનું ચિત્ર હતું. કાકા ખરેખર એ ઓરડામાં રહેતા હતા. એનું નામ 'Arles નો શયનખંડ' હતું.
જાંબલી દીવાલો, પીળો પલંગ, આછા લીલા રંગનાં ઓશીકાં. પલંગ ને ખુરશીઓ પણ રંગબેરંગી હતાં.
"કાકા, તમે ઓરડામાં આટલા બધા રંગો કેમ પૂર્યા?"
"મારે રંગોથી 'સરસ આરામ મળે' એવી લાગણી ઊભી કરવી હતી. આ રંગો જોઈને મન શાંત નથી થતું?"
ફક્ત રંગોથી મનને આરામ મળે એવી લાગણી! હું શાંતિથી ચિત્ર જોતી રહી, ને સાચે જ મન હળવું થવા લાગ્યું.
રંગો પણ મનને સ્પર્શી શકે! હું ઘણી વાર સુધી એ પીળા પલંગને જોતી રહી.
"આ કાકા કોણ છે?"
છેલ્લા ઓરડામાં વાદળી કપડાં ને સરસ દાઢીવાળા કાકાનું ચિત્ર લટકતું હતું.
"આ કાકા કોણ છે?"
"મારા વહાલા મિત્ર Roulin. અમે દરરોજ સાંજે મળીને જાતજાતની વાતો કરતા. આમ અમારી ગાઢ દોસ્તી થઈ. એમણે મને ઘરે બોલાવીને ગરમાગરમ જમવાનું પણ આપ્યું હતું."
એટલે આભાર માનવા માટે એમણે ફક્ત Roulin કાકાનું જ નહીં, એમના આખા પરિવારનું ચિત્ર દોરીને ભેટ આપ્યું.
ચિત્રથી એમણે "આભાર" કહીને પોતાની લાગણી જણાવી! ચિત્ર પણ ભેટ બની શકે. મને એ વાત સૌથી વધારે ગમી.
"તમે ચિત્રો કેમ દોરો છો?"
બધાં ચિત્રો જોઈ લીધાં, પછી મેં છેલ્લે એ સવાલ પૂછ્યો જેનો જવાબ મારે સૌથી વધારે જાણવો હતો.
"કાકા, તમે ચિત્રો કેમ દોરો છો?"
કાકાએ થોડી વાર વિચાર્યું, પછી પ્રેમથી જવાબ આપ્યો.
"મારા મનની વાત મૂકવા માટે. મને ગમતી વસ્તુઓ, જેમની યાદ આવે એવા લોકો, મનનું દુઃખ પણ. એ બધું ચિત્રમાં મૂકી શકાય."
ત્યારે મને સમજાયું. પોતાનો ચહેરો, ગોળ ગોળ ફરતા તારા, પીળાં સૂર્યમુખીનાં ફૂલ, મિત્રનો ચહેરો. દરેક ચિત્રમાં કાકાના મનની લાગણી હતી.
"હવે Didi, તું પણ ચિત્ર દોરી જોજે." કાકાએ હાથ હલાવીને કહ્યું.
વહાલા Van Gogh કાકા — મેં પણ ચિત્ર દોર્યું
વહાલા Van Gogh કાકા,
કાકા, આજે તમારાં ચિત્રો બતાવ્યાં એ માટે આભાર. Banggu ને પણ કેટલી બધી મજા આવી!
ઘરે આવીને હું અરીસા સામે બેઠી, ને તમારી જેમ મારો ચહેરો દોર્યો. મારું પોતાનું 'સ્વચિત્ર'!
પણ નાક વારંવાર વિચિત્ર દોરાતું હતું, એટલે હું "અરે રે!" કરી ઊઠી. છતાં તમે પણ તેંતાલીસ વાર દોર્યું હતું, એટલે હું ફરી દોરું તો ચાલે ને?
રાતે મેં પરિવાર સાથે આકાશ પણ જોયું. તમારી વાત સાચી હતી! મને આકાશ ફક્ત અંધારું લાગતું હતું. પણ ધ્યાનથી જોયું તો એમાં વાદળી ને જાંબલી રંગ પણ દેખાયા. એ કાળું નહોતું!
ને જેમ તમે Roulin ના પરિવારનું ચિત્ર દોર્યું હતું, એમ મેં પણ મારી સૌથી વહાલી દાદીનો ચહેરો દોરીને એમને ભેટ આપ્યો. દાદીએ કહ્યું, "અરે, મારી લાડકી!" ને તરત જ ચિત્ર ફ્રિજ પર ચોંટાડી દીધું.
હવે ચિત્ર જોઉં ત્યારે ફક્ત "કેટલું સુંદર!" એમ નથી લાગતું. હું વિચારું છું, "આમાં મનની કેવી લાગણી છુપાયેલી હશે?"
કાકા, હવે હું બીજું શું દોરું? પછી ફરી તમને પત્ર લખીશ! હાહા.
▶ WAGZAK JUMP ના સાચા AR દૃશ્યો
Didi અને Banggu એ જોયેલી Van Gogh ની ચિત્રોની દુનિયા તમે પણ AR માં જોઈ લો
← આંગળીથી બાજુએ સરકાવીને વધુ જુઓ
Van Gogh કાકાનાં ચિત્રોની અંદર જવું છે?
WAGZAK JUMP — કૂદકો મારીને દુનિયામાં જઈએ
વારંવાર પૂછાતા સવાલો
પ્રશ્ન. Van Gogh એ પોતાનાં આટલાં બધાં ચિત્રો કેમ દોર્યાં?
Van Gogh ને લોકોનાં ચિત્રો દોરવાં હતાં, પણ એમની સામે બેસીને પોતાનું ચિત્ર દોરવા દે એવા લોકો મળવા મુશ્કેલ હતા. એટલે એમણે અરીસામાં પોતાને જોઈને આશરે 10 વર્ષમાં 43 સ્વચિત્રો દોર્યાં. દરેક ચિત્રમાં ચહેરાના ભાવ અને રંગો સહેજ જુદા છે. એટલે જુદા જુદા સમયે ચિત્રકારના મનમાં શું હતું એની ઝલક મળે છે. બાળક સાથે અરીસામાં જોઈને પોતપોતાના ચહેરા દોરવાની પ્રવૃત્તિ પણ કરી શકાય.
પ્રશ્ન. 'તારાઓથી ચમકતી રાત' કેવું ચિત્ર છે?
Van Gogh એ મન ઉદાસ હતું ત્યારે આરામ કરીને સાજા થતા હતા, એ વખતે આ ચિત્ર દોર્યું હતું. એમાં રાતના આકાશના તારા ને વાદળો ગોળ ગોળ ફરતાં હોય એમ દેખાય છે. ડાબી બાજુ જ્યોત જેવું ઊંચે ઊઠતું દેખાય છે એ સાયપ્રસનું ઝાડ છે. સાચા રાતના આકાશથી જુદું, આ ચિત્રમાં ચિત્રકારના મનની લાગણીઓ દેખાય છે. આપણું મન કેવું હોય એ પ્રમાણે એક જ દૃશ્ય જુદું દેખાઈ શકે, એ વિશે બાળક સાથે વાત કરવા માટે આ ચિત્ર સરસ છે.
પ્રશ્ન. ઘરે બાળક સાથે ચિત્રની કઈ પ્રવૃત્તિઓ કરી શકાય?
અરીસામાં જોઈને પોતાનું ચિત્ર દોરવું, રાતે પરિવાર સાથે આકાશના રંગો જોવા, ને વહાલી વ્યક્તિનો ચહેરો દોરીને ભેટ આપવી. આ બધી સલામત ને સરસ પ્રવૃત્તિઓ છે. મુખ્ય વાત 'મારા મનની લાગણીઓ રંગો ને ચિત્રથી વ્યક્ત કરવી' એ છે. ચિત્ર કેટલું સરસ દોર્યું એ તપાસવાને બદલે પ્રેમથી પૂછો, "આમાં તું કઈ લાગણી મૂકી છે?"
ફરી એક મજાની વાર્તા લઈને આવીશ. વહાલથી, Didi.