ਧਰਤੀ ਤਾਂ ਪੱਧਰੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗੋਲ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ
Purum ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। “ਧਰਤੀ ਤਾਂ ਪੱਧਰੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਗੋਲ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ?”
Didi ਤੇ Purum ਜਾਸੂਸਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸਬੂਤ ਲੱਭ ਕੇ ਇਹ ਭੇਤ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਨੇ ਕਿ ਧਰਤੀ ਗੋਲ ਹੈ ਤੇ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਕਿਉਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ — ਇਹ ਵੀ ਰਲ ਕੇ ਜਾਣੀਏ।
Purum ਸਿਰਫ਼ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਉਂ ਤੁਰਦਾ ਹੈ
“ਅਜੀਬ ਹੈ… ਸੱਚੀਂ ਬੜਾ ਅਜੀਬ ਹੈ…”
Purum ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਟਿਕਟਿਕੀ ਲਾ ਕੇ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਧੜੰਮ ਕਰ ਕੇ Popo ਦੀ ਪਿੱਠ ਨਾਲ ਜਾ ਵੱਜਾ।
ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਫ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਤਾਂ Purum ਨੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਕੱਢ ਲਏ।
“ਭੈਣ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਗੋਲ ਹੈ… ਪਰ ਮੈਂ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਵੇਖਾਂ, ਧਰਤੀ ਤਾਂ ਪੱਧਰੀ ਹੀ ਹੈ। ਤੇ ਹਿੱਲਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ!”
ਸੁਣ ਕੇ ਲੱਗਾ, ਗੱਲ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਜਿਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਰੋਜ਼ ਪੈਰ ਧਰਦੀ ਹਾਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਗੋਲ ਗੇਂਦ ਹੈ।
ਖੋਜ ਕਰ ਕੇ ਆਈ Saerom ਵੀ “ਉਹ… ਉਹ ਤਾਂ…” ਕਹਿ ਕੇ ਗੱਲ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਉੱਚੀ ਦੇਣੇ ਆਖਦੀ ਹੈ। “Popo, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ!”
ਸਬੂਤ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ
Popo ਮੁਸਕਰਾ ਪਿਆ। “ਸੌ ਵਾਰੀ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਨਾ? ਤਾਂ ਚੱਲੋ, ਆਪ ਸਬੂਤ ਲੱਭਣ ਚੱਲੀਏ।”
“ਆ ਜਾ, Popoca!” ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਸੂੰ ਕਰ ਕੇ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
ਧਰਤੀ ਗੋਲ ਹੈ — ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਰਖਣ ਵਾਲੀ ਜਾਸੂਸੀ ਖੇਡ ਸ਼ੁਰੂ।
ਸਬੂਤ ਪਹਿਲਾ — ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ
ਦੂਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਰ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ ਨਾ? ਸਾਰਾ ਜਹਾਜ਼ ਇੱਕੋ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਸਗੋਂ ਉੱਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ (ਮਸਤੂਲ) ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕ ਕੇ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
“ਜਹਾਜ਼ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਉੱਠ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਉੱਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਉਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ?” Purum ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਨਿੰਮ੍ਹੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਫੜ ਲਈ।
ਜੇ ਧਰਤੀ ਪੱਧਰੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਜਹਾਜ਼ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਿੱਕਾ ਦਿਸ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।
ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਦਿਸਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਾਹ, ਪਹਿਲਾ ਸਬੂਤ ਮਿਲ ਗਿਆ!
ਸਬੂਤ ਦੂਜਾ — ਧਰੂ ਤਾਰੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ
Popo ਨੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। “ਧਰੂ ਤਾਰਾ ਚਾਰੇ ਮੌਸਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਹਦੀ ਉਚਾਈ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।”
“ਹੈਂ? ਜੇ ਧਰਤੀ ਪੱਧਰੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਕਿਤਿਓਂ ਵੀ ਵੇਖੀਏ, ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਦਿਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਨਾ?” Purum ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਂਪ ਗਿਆ। ਠੀਕ ਕਿਹਾ, ਵੱਖਰਾ ਦਿਸਣਾ ਹੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੁਰਾਗ਼ ਹੈ।
ਸਬੂਤ ਤੀਜਾ — ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੇ ਗੱਲ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤੀ
ਤੇ ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ। ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਗਏ ਤਾਂ—
ਵਾਹ, ਧਰਤੀ ਗੋਲ ਦਿਸ ਰਹੀ ਹੈ!
ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੀ, ਉਸ ਵਿਚਲੀ ਧਰਤੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁੱਛ ਲਵੋ — ਨੀਲੀ ਗੇਂਦ ਹੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਤਸਵੀਰ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। Purum ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਲਏ। “ਸੱਚੀਂ ਗੋਲ ਹੈ!”
ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੀ Saerom ਨੇ ਮੋਢੇ ਉੱਚੇ ਕਰ ਲਏ। “ਵੇਖਿਆ, ਮੇਰੀ ਖੋਜ ਠੀਕ ਸੀ ਨਾ?”
ਪਰ ਹਿੱਲਦੀ ਵੀ ਹੈ? ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਭੇਤ
ਗੋਲ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਮਝ ਆ ਗਈ, ਪਰ Purum ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਂਗ ਕੀ ਇਹ ਸੱਚੀਂ ਹਿੱਲਦੀ ਵੀ ਹੈ?
Popo ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਛੂਹਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਲਾਟੂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਧੁਰਾ-ਘੁਮਾਅ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ।
ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਧੁੱਪ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਦਿਨ, ਤੇ ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਪਿੱਠ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਧੁੱਪ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ ਉੱਥੇ ਰਾਤ।
“ਅੱਛਾ, ਧਰਤੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਇਸੇ ਲਈ ਕਦੇ ਦਿਨ ਤੇ ਕਦੇ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ!” Purum ਨੇ ਗੋਡੇ ਉੱਤੇ ਥਾਪੀ ਮਾਰੀ। ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਵਰਗਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ।
ਹਰ ਮੌਸਮ ਤਾਰੇ ਕਿਉਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ
ਤੇ ਧਰਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਘੁੰਮਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਕੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਪੂਰਾ ਗੇੜਾ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜ-ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ।
ਇਸੇ ਲਈ ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦਿਸਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।
ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਤੇ ਸਿਆਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਦੋਸਤ ਨੇ!
“ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਧਰਤੀ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਟਿਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।” Purum ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਹੈ।
ਘਰੇ ਆਪ ਕਰ ਕੇ ਵੇਖੀਏ?
Bobo ਨੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਸੁਝਾਇਆ। “ਹਨੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਟਾਰਚ ਤੇ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ ਵੇਖੀਏ!”
ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁਮਾਈਏ ਤਾਂ ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਚਾਨਣ ਪਵੇ ਉੱਥੇ ਦਿਨ, ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਨਾ ਪਵੇ ਉੱਥੇ ਰਾਤ। ਜੋ ਧੁਰਾ-ਘੁਮਾਅ ਅਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹਾਜ਼ਰ!
Ppuri ਨੇ ਗਲੋਬ ਨੂੰ ਗੇੜਾ ਦੇ ਕੇ ਵੇਖਿਆ। “ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦਿਨ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਦੋਸਤ ਘੂਕ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਨਾ?”
ਮੈਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਜੋੜ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਫ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਾਰੇ ਵੇਖਣੇ।
ਧਰਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਸਦਕਾ ਸਾਨੂੰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤਾਰਾ-ਦੋਸਤ ਤੇ ਸਿਆਲ ਵਾਲੇ ਤਾਰਾ-ਦੋਸਤ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਮਿਲਦੇ ਨੇ।
ਪੱਧਰੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਗੋਲ ਤਾਰੇ ਉੱਤੇ ਹਾਂ
ਵਾਪਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਪੈਰ ਧਮ-ਧਮ ਮਾਰ ਕੇ ਵੇਖੇ।
ਹਾਲੇ ਵੀ ਪੱਧਰੀ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਵੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਹੁਣ ਪਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਘੁੰਮਦੇ-ਘੁੰਮਦੇ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ, ਇੱਕ ਗੋਲ ਤਾਰੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਾਂ।
Purum, ਸਿਰਫ਼ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਨਾ ਵੇਖ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਕਰ। ਜਿਸ ਤਾਰੇ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਸਵਾਰ ਹਾਂ, ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਅੱਜ ਰਾਤ ਕਿਹੜਾ ਤਾਰਾ-ਦੋਸਤ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ? ਹੋ ਹੋ।
▶ WAGZAK JUMP ਦੀ ਅਸਲ AR ਸਕਰੀਨ
Didi ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ AR ਵਿੱਚ ਆਪ ਵੇਖੋ
← ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਸਰਕਾ ਕੇ ਵੇਖੋ
ਗੋਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵੇਖਣੀ ਹੈ?
WAGZAK JUMP — ਛਾਲ ਮਾਰੋ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
Q. ਧਰਤੀ ਗੋਲ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਦੂਰੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਆਵੇ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਜਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉੱਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ (ਮਸਤੂਲ) ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਸਣਾ, ਤੇ ਹਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਧਰੂ ਤਾਰੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸਣੀ — ਇਹ ਗੋਲ ਹੋਣ ਦੇ ਸੁਰਾਗ਼ ਨੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਵੱਲੋਂ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚੋਂ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖ ਲਈਏ ਤਾਂ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੀਲੀ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ ਗੋਲ ਹੈ।
Q. ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਕਿਉਂ ਬਣਦੇ ਨੇ?
ਧਰਤੀ ਦਾ ਲਾਟੂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਘੁੰਮਣਾ ‘ਧੁਰਾ-ਘੁਮਾਅ’ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਧੁੱਪ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਦਿਨ, ਤੇ ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਪਿੱਠ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਧੁੱਪ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ ਉੱਥੇ ਰਾਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਨੇ।
Q. ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦਿਸਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵੱਖਰੇ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਨੇ?
ਧਰਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਗੇੜਾ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਸੂਰਜ-ਪਰਿਕਰਮਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਹਰ ਮੌਸਮ ਰਾਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਸਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀਆਂ ਤੇ ਸਿਆਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਨੇ।
ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਫਿਰ ਕੋਈ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਪਾਠ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਵਾਂਗੀ। ਤੁਹਾਡੀ Didi।