Banggu bilan sayyora oʻlchami boʻyicha garov — kim eng kattasini tanladi ekan
Didi bilan Banggu “Quyosh tizimidagi eng katta sayyora qaysi?” deb garov oʻynashadi.
Popo hakam bilan birga Merkuriydan Neptungacha bittalab uchrashib, oʻlchamlarini oʻlchab chiqishadi.
Garovda gʻolib chiqqan sayyora, va kutilmaganda eng kichkinasi qaysi boʻlar ekan?
“Eng katta sayyorani men topaman-ku?”
“Quyosh tizimidagi eng katta sayyorani topishga ishonchim komil!”
Banggu skafandrining koʻkragiga taq-taq urib, birinchi boʻlib maqtana ketdi.
Men ham yutqazolmayman-da. “Hah, eng kattasi tabiiyki, bizning Yerimiz-da! Garov oʻynaymizmi?”
Banggu pisanda qildi. “Eee~ Yer nimasi bilan katta ekan. Albatta Mars katta-da?”
Ikkimiz ham oʻzimizni haq deb turib olgandik, yonimizdagi Popo sekingina qoʻl koʻtardi.
“Unda oʻzimiz borib oʻlchab koʻrsak boʻlarmidi? Men hakam boʻlaman.”
Oho, zoʻr! Haqiqiy sayyoralarni oʻz koʻzimiz bilan koʻrib, oʻlchamlarini solishtirsak boʻldi-da. WAGZAK JUMP ilovasidagi “Quyosh tizimiga sayohat” darsini ochdik.
Joʻnashdan oldin — kim yulduz, kim sayyora?
Kema shuv etib koʻtarildi va atrof qop-qora koinotga aylandi. Yulduzlar nuqta-nuqta qadalgandek yarqirardi.
Joʻnashdan oldin hakam Popo avval qoidalarni tushuntirib berdi.
“Biz oʻlchaydiganimiz — sayyoralar. Quyosh kabi oʻzi nur sochadigani yulduz, yaʼni haqiqiy yulduzdir.”
“Yer kabi Quyosh atrofida aylanib yuradigan doʻstlar sayyora deyilarkan. Sayyora oʻzi nur socha olmaydi, Quyosh nurini olib yarqiraydi.”
Demak, tungi osmonda yulduzdek koʻrinsa ham, aslida sayyora boʻlganlari bor ekan. Qiziq-a.
“Xoʻsh, unda Quyoshga eng yaqinidan boshlab navbat bilan uchrashamizmi?”
Birinchi ishtirokchi — kichkinagina Merkuriy
Quyosh lovullab yonayotgan yon tomonda, eng birinchi uchratganimiz Merkuriy boʻldi.
“A? Oʻylaganimdan kichkina ekan.” Banggu labini burdi.
Yuzasi chechak izidek chuqurchalarga toʻla. Poponing aytishicha, Merkuriyda atmosfera yoʻq, shuning uchun meteorit urilgan izlar oʻsha-oʻsha qolaverar ekan.
Ustiga-ustak Quyoshga eng yaqin boʻlsa ham, kechasi juda sovuq boʻlar ekan. Kunduzi qaynab, kechasi muzlab qotadi.
“Ikkimiz ham xato qilibmiz, Banggu. Merkuriy nomzodlikdan chiqdi!” deb barmogʻim bilan X chizsam, Banggu ham bosh irgʻadi.
Venera bilan Yer aka-uka kabi oʻxshash ekan
Keyingisi sariq bulutlarga oʻralgan Venera.
“Popo! Bu Yer bilan oʻlchamdosh koʻrinadi-ku?” deb qichqirdim.
Popo qarsak chaldi. “Toʻgʻri. Venera bilan Yer oʻlchami boʻyicha deyarli aka-uka.”
Kechki osmonda eng yorqin koʻrinadigan oʻsha doʻst aynan Venera ekan. Yulduzdek yarqiragani uchun “Tong yulduzi” yoki “Shom yulduzi” deb ham atasharkan, lekin aslida u yulduz emas, sayyora.
Venera yonidan oʻtgach, nihoyat bizning Yerimiz! Koʻm-koʻk va dumaloqligini koʻrib shunday quvondim.
“Koʻrdingmi, Yer katta-ku!” deb maqtansam, Popo sal jilmaydi. “Kim bilsin~ Hali tugagani yoʻq-ku?”
Shu bir ogʻiz gapdan negadir orqamdan sovuq oʻtdi.
Qizil Mars — Banggu tanlagan oʻsha sayyora
Oldinda qizgʻish sayyora paydo boʻldi. Banggu tanlagan Mars ekan.
“Oho, nihoyat mening navbatim!” deb Banggu xursand boʻlib yugurdi-yu…
Mars Yerdan kichik ekan. Bangguning yuzi shalvirab tushdi.
“Mars ham bizning Yerimiz kabi toshdan iborat sayyora ekan. Togʻi ham bor, vodiysi ham bor, qadimda suv oqqan izlari ham bor ekan.” deb Popo yupatgandek tushuntirdi.
“Shuning uchun odamlar Marsga borgisi kelarkan-da~” Banggu shalvirasa ham koʻzlari yarqirardi.
Shu yergacha Merkuriy, Venera, Yer, Mars. Hammasi toshdan iborat Yer tipidagi sayyoralar ekan, oʻlchamlari ham bir-biriga yaqin ekan. Ie, unda eng kattasi hali chiqmabdi-ku?
Voy-boʻy! Togʻdek Yupiter paydo boʻldi
Shu payt deraza tashqarisi birdan qorongʻilashdi.
Ulkan bir sayyora kemamizni butunlay toʻsib qoʻygan ekan.
Voy-boʻy, bularning bari bitta sayyoramimi?!
Yupiter ekan. Uzun-uzun chiziqlar tortilgan bahaybat sayyora.
Poponing aytishicha, Yupiter Quyosh tizimidagi eng katta sayyora ekan. Yerimizni 1,300 ta sigʻdirsang bitta shar boʻladigan darajada katta ekan.
Men bilan Banggu bir vaqtda ogʻzimizni ochib qoldik. Yer ham, Mars ham yonida hech gap emas.
Yupiter kabi katta sayyoralarni Yupiter tipidagi sayyoralar deb atasharkan. Chiziqlar esa Yupiterni oʻrab turgan qalin atmosfera shunday koʻringani ekan.
Halqali Saturn, yonboshlagan Uran, koʻk Neptun
Yupiterdan oʻtgach, bu safar yarqiroq halqa taqqan Saturn chiqdi.
“Voy, shlyapa kiygan sayyoraga oʻxshaydi!” deb Banggu qarsak chaldi.
Saturn Yupiterdan keyingi eng katta sayyora, lekin juda tez aylangani uchun tanasi biroz yassilanib qolgan ekan. Halqasi ham eng aniq va chiroyli.
Yanada uzoqqa borsak, yonboshlab aylanadigan Uran chiqdi. Yoniga agʻanab dumalayotgandek aylanarkan, biroz kulgili-da.
Eng chetida esa koʻm-koʻk Neptun. Quyoshdan shunchalik uzoqki, bir marta aylanib chiqishga naq 165 yil ketar ekan.
“Men bobo boʻlsam ham bir aylanishini koʻrolmayman!” degan Bangguning gapiga hammamiz qah-qah urdik.
Hakam Poponing hukmi qanday?
Sakkizta sayyorani koʻrib boʻlgach, hakam Popo tomoq qirdi.
“Xoʻsh, hukm eʼlon qilinadi. Eng katta sayyora —”
Men bilan Banggu yutinib qoʻydik.
“Yupiter! Ikkovingiz ham xato qildingiz~”
Yer degan men ham, Mars degan Banggu ham birga yutqazdik.
Oʻsha ulkan Yupiter javob ekan-a. Biz tanlaganlarimiz ikkalasi ham kichkinagina tosh sayyoralar ekan.
Banggu boshini qashidi. “Unda eng kichkinasi qaysi?”
Popo jilmayib barmogʻini birinchi sayyora tomon choʻzdi. “Eng avval uchratganimiz chuqurchali Merkuriy!”
Eng kattasi Yupiter, eng kichkinasi Merkuriy. Biz yashaydigan Yer esa ularning orasida qayerdadir — aynan mos oʻlchamdagi koʻk sayyora ekan.
▶ WAGZAK JUMP ilovasining haqiqiy AR ekrani
Didi bilan AR orqali yuzma-yuz uchrashing
← Yon tomonga suring
Sayyora oʻlchamlari bellashuvini oʻzing oʻlchagani borasanmi?
WAGZAK JUMP — sakrab kir, dunyo ichiga
Koʻp beriladigan savollar
Q. Quyosh tizimidagi eng katta va eng kichik sayyora qaysi?
Quyosh tizimidagi eng katta sayyora — Yupiter. Yupiter shunchalik kattaki, ichiga 1,300 ta Yerni sigʻdirish kerak boʻladi. Aksincha, eng kichik sayyora — Quyoshga eng yaqin Merkuriy. Biz yashaydigan Yer esa ularning oʻrtasidagi oʻlchamda.
Q. Yulduz bilan sayyora nimasi bilan farq qiladi?
Quyosh kabi oʻzi nur sochadigan osmon jismini yulduz deyiladi. Yer yoki Venera kabi Quyosh atrofida aylanib, Quyosh nurini qaytarib yarqiraydigan jismni esa sayyora deyiladi. Shuning uchun sayyoralar ham tungi osmonda yulduzdek yarqirab koʻrinadi, lekin aslida ular yulduz emas.
Q. Yer tipidagi va Yupiter tipidagi sayyoralar nima?
Merkuriy, Venera, Yer, Mars kabi Quyoshga yaqin joylashgan va asosan toshdan iborat kichik sayyoralarni Yer tipidagi sayyoralar deyiladi. Yupiter, Saturn, Uran, Neptun kabi juda katta sayyoralarni esa Yupiter tipidagi sayyoralar deb ataladi.
Keyingi safar yana qiziqarli dars hikoyasi bilan kelaman. Hurmat bilan, Didi.