Banggu सोबत ग्रहांच्या आकाराची पैज — सगळ्यात मोठा कुणी निवडला असेल?
Didi आणि Banggu “सूर्यमालेतला सगळ्यात मोठा ग्रह कोणता” अशी पैज लावतात.
पंच झालेल्या Popo सरांसोबत बुधपासून नेपच्यूनपर्यंत एकेक भेटत आकार मोजून बघतात.
पैज जिंकणारा ग्रह कोणता, आणि अपेक्षेपेक्षा अगदी चिमुकला ग्रह कोणता असेल?
“सगळ्यात मोठा ग्रह मीच ओळखून दाखवीन!”
“सूर्यमालेतला सगळ्यात मोठा ग्रह? मला खात्री आहे की मीच ओळखून दाखवीन!”
Banggu अवकाशपोशाखाची छाती बडवत आधीपासूनच मोठ्या बाता मारतोय.
मीही काही कमी नाही. “हं, सगळ्यात मोठी म्हणजे अर्थातच आपली पृथ्वी! पैज लावायची?”
Banggu ने नाक मुरडलं. “अरे यार~ पृथ्वी कुठली मोठी. मंगळच मोठा, शंभर टक्के!”
आम्ही दोघं आपापलंच खरं म्हणत अडून बसलो, तेवढ्यात शेजारी उभ्या Popo सरांनी हळूच हात वर केला.
“मग स्वतःच जाऊन मोजून बघू या ना? मी पंच होतो.”
अरे वा, छान! खऱ्या ग्रहांना डोळ्यांनी बघून आकार ताडून बघितले की झालं ना. WAGZAK JUMP मध्ये “सूर्यमालेची सफर” उघडली.
निघण्याआधी — कोण तारा आणि कोण ग्रह?
अवकाशयान सूऽऽ करत उडालं, आणि चोहीकडे काळं अवकाश झालं. तारे टिपक्या-टिपक्यांनी जडवल्यासारखे चमकत होते.
पंच झालेल्या Popo सरांनी निघण्याआधी नियम नीट सांगितले.
“आपण जे मोजणार आहोत तो ग्रह आहे. सूर्यासारखा स्वतः प्रकाश देतो तो तारा, म्हणजे खरा तारा.”
“पृथ्वीसारखे सूर्याभोवती गोल गोल फिरणारे दोस्त म्हणजे ग्रह. ग्रह स्वतः प्रकाश देऊ शकत नाही, सूर्याचा प्रकाश झेलून चमकतो.”
म्हणजे रात्रीच्या आकाशात ताऱ्यासारखे दिसले तरी प्रत्यक्षात ग्रह असणारेही असतात तर. गंमतच आहे.
“चला तर, सूर्याच्या सगळ्यात जवळच्या ग्रहापासून क्रमाने भेटू या?”
पहिला खेळाडू, चिमुकला बुध
धगधगत्या सूर्याच्या बाजूला, सगळ्यात आधी भेटला बुध.
“अरे? वाटलं त्यापेक्षा तर अगदी चिमुकला आहे.” Banggu ने तोंड वाकडं केलं.
पृष्ठभागावर देवीच्या व्रणांसारखे खड्डे भरलेत. Popo सर म्हणतात की बुधाला वातावरण नाही म्हणून उल्का आदळल्याच्या खुणा तशाच राहतात.
शिवाय सूर्याच्या सगळ्यात जवळ असूनही रात्री प्रचंड थंडी पडते. दिवसा उकळतो आणि रात्री गोठतो.
“Banggu, आपण दोघंही चुकलो. बुध यादीतून बाद!” मी बोटाने फुली काढली तर Banggu नेही मान डोलावली.
शुक्र आणि पृथ्वी तर सख्ख्या भावंडांसारखी दिसतात
पुढे आला पिवळे ढग पांघरलेला शुक्र.
“Popo सर! हा तर पृथ्वीएवढाच वाटतोय ना?” मी ओरडले.
Popo सरांनी टाळी वाजवली. “बरोबर. शुक्र आणि पृथ्वी आकाराने जवळजवळ सख्खी भावंडंच आहेत.”
संध्याकाळच्या आकाशात सगळ्यात तेजस्वी दिसणारा तो दोस्त म्हणजेच शुक्र. ताऱ्यासारखा चमकतो म्हणून त्याला ‘पहाटतारा’ किंवा ‘संध्यातारा’ असंही म्हणतात, पण खरं तर तो तारा नाही, ग्रह आहे.
शुक्राच्या बाजूने निघालो आणि अखेर आपली पृथ्वी! निळी आणि गोलमटोल — बघून केवढा आनंद झाला.
“बघ, पृथ्वी मोठी आहे ना!” मी ऐट केली, तर Popo सर हलकेच हसले. “कोण जाणे~ अजून संपलं कुठे आहे?”
त्या एका वाक्याने पाठीतून कसलीशी थंड लहर गेली.
लाल मंगळ, Banggu ने निवडलेला तोच ग्रह
पुढे एक तांबूस ग्रह दिसला. Banggu ने निवडलेला मंगळ.
“अरे वा, शेवटी माझी पाळी!” Banggu उत्साहाने धावला, पण…
मंगळ तर पृथ्वीपेक्षा लहान निघाला. Banggu चा चेहरा पार पडला.
“मंगळही आपल्या पृथ्वीसारखा दगडाचा बनलेला ग्रह आहे. डोंगर आहेत, दऱ्या आहेत, आणि पूर्वी पाणी वाहिल्याच्या खुणासुद्धा आहेत.” Popo सरांनी समजूत घातल्यासारखं समजावलं.
“म्हणूनच लोकांना मंगळावर जावंसं वाटतं तर~” Banggu चा चेहरा पडलेला होता पण डोळे चमकत होते.
इथवर बुध, शुक्र, पृथ्वी आणि मंगळ. सगळे दगडाचे बनलेले पार्थिव ग्रह म्हणतात, आणि आकारही साधारण सारखेच. अरे, मग सगळ्यात मोठा तर अजून आलाच नाही ना?
अरे बापरे! डोंगराएवढा गुरू प्रकटला
तेवढ्यात खिडकीबाहेर एकदम अंधारून आलं.
एका मोठ्या ग्रहाने आमचं अख्खं अवकाशयान झाकून टाकलं होतं.
अरे बापरे, हा अख्खा एकच ग्रह आहे?!
तो गुरू होता. लांबलचक पट्टे ओढलेला अवाढव्य ग्रह.
Popo सर म्हणतात की गुरू हा सूर्यमालेतला सगळ्यात मोठा ग्रह आहे. इतका मोठा की आपली पृथ्वी 1,300 इतकी आत भरली तर कुठे एक गोळा होईल.
मी आणि Banggu दोघांची तोंडं एकाच वेळी वासली. पृथ्वीही नाही आणि मंगळही नाही — कुणाचंच काही चालेना.
गुरूसारख्या मोठ्या ग्रहांना गुरूसारखे ग्रह म्हणतात. आणि ते पट्टे म्हणजे गुरूभोवतीचं जाड वातावरण तसं दिसतं.
कडं घातलेला शनी, आडवा झोपलेला युरेनस, निळा नेपच्यून
गुरू ओलांडला तर यावेळी चमकतं कडं घातलेला शनी हजर.
“वाह, टोपी घातलेल्या ग्रहासारखा दिसतोय!” Banggu ने टाळ्या वाजवल्या.
शनी गुरूनंतरचा सगळ्यात मोठा ग्रह आहे, पण इतक्या वेगाने गोल गोल फिरतो की त्याचं अंग जरा चपटं झालंय. कडंही सगळ्यात स्पष्ट आणि देखणं.
आणखी दूर गेलो तर तिरका झोपून फिरणारा युरेनस निघाला. कुशीवर घरंगळल्यासारखा फिरतो म्हणे, जरा हसूच येतं.
अगदी शेवटी निळाशार नेपच्यून. सूर्यापासून इतका दूर की एक फेरी मारायला तब्बल 165 वर्षं लागतात.
“मी आजोबा झालो तरी एक फेरी बघायला मिळणार नाही!” Banggu च्या बोलण्यावर सगळे खळखळून हसलो.
पंच Popo सरांचा निकाल काय?
आठही ग्रह बघून झाल्यावर, पंच Popo सरांनी खाकरून घसा साफ केला.
“चला, निकाल देतो. सगळ्यात मोठा ग्रह आहे—”
मी आणि Banggu ने आवंढा गिळला.
“गुरू! तुम्ही दोघंही चुकलात~”
पृथ्वी म्हणणारी मी आणि मंगळ म्हणणारा Banggu, दोघंही गुण्यागोविंदाने हरलो.
तो मोठा गुरूच खरं उत्तर होतं. आम्ही निवडलेले तर दोन्ही चिमुकले दगडी ग्रहच होते.
Banggu ने डोकं खाजवलं. “मग सगळ्यात लहान कोणता?”
Popo सर मिश्कील हसत बोट पहिल्या ग्रहाकडे रोखलं. “सगळ्यात आधी भेटलेला तो खड्ड्यांवाला, बुध!”
सगळ्यात मोठा गुरू, सगळ्यात लहान बुध. आणि आपण जिच्यावर राहतो ती पृथ्वी त्या दोघांच्या मधे कुठेतरी — अगदी योग्य आकाराचा निळा तारा होती.
▶ WAGZAK JUMP ची खरी AR स्क्रीन
Didi बरोबर AR मधून प्रत्यक्ष भेटा
← बाजूला सरकवून बघा
ग्रहांच्या आकाराची स्पर्धा, स्वतः मोजायला जायचंय?
WAGZAK JUMP — उडी घ्या जगात
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्र. सूर्यमालेतला सगळ्यात मोठा आणि सगळ्यात लहान ग्रह कोणता?
सूर्यमालेतला सगळ्यात मोठा ग्रह गुरू आहे. गुरू इतका मोठा आहे की त्यात पृथ्वी 1,300 इतकी मावेल. याउलट सगळ्यात लहान ग्रह म्हणजे सूर्याच्या सगळ्यात जवळचा बुध. आपण जिच्यावर राहतो त्या पृथ्वीचा आकार या दोघांच्या मधे येतो.
प्र. तारा आणि ग्रह यांत काय फरक आहे?
सूर्यासारखा स्वतः प्रकाश देणाऱ्या गोलाला तारा म्हणतात. याउलट पृथ्वी किंवा शुक्रासारखा सूर्याभोवती फिरत सूर्याचा प्रकाश परावर्तित करून चमकणाऱ्या गोलाला ग्रह म्हणतात. म्हणून ग्रहही रात्रीच्या आकाशात ताऱ्यासारखा चमकताना दिसतो, पण प्रत्यक्षात तो तारा नाही.
प्र. पार्थिव ग्रह आणि गुरूसारखे ग्रह म्हणजे काय?
बुध, शुक्र, पृथ्वी आणि मंगळासारखे सूर्याच्या जवळ असणारे व मुख्यतः खडकाचे बनलेले लहान ग्रह म्हणजे पार्थिव ग्रह. गुरू, शनी, युरेनस आणि नेपच्यूनसारखे आकाराने खूप मोठे ग्रह म्हणजे गुरूसारखे ग्रह.
पुढच्या वेळी पुन्हा एका मजेदार धड्याची गोष्ट घेऊन येईन. कळावे, Didi.