Banggu સાથે ગ્રહના કદની શરત — સૌથી મોટો કોણે પસંદ કર્યો હશે?
Didi ને Banggu “સૂર્યમંડળનો સૌથી મોટો ગ્રહ કયો” એની શરત લગાવે છે.
જજ બનેલા Popo સર સાથે બુધથી નેપ્ચ્યુન સુધી એક પછી એક મળીને કદ માપી જુએ છે.
શરત જીતનારો ગ્રહ કયો, ને ધાર્યા કરતાં સાવ નાનકડો ગ્રહ કયો હશે?
“સૌથી મોટો ગ્રહ હું જ કહી બતાવીશ!”
“સૂર્યમંડળનો સૌથી મોટો ગ્રહ? મને પાકી ખાતરી છે કે હું જ કહી બતાવીશ!”
Banggu અવકાશી પોશાકની છાતી ઠોકતાં ઠોકતાં પહેલેથી જ મોટી મોટી વાતો કરે છે.
હુંય કંઈ ગાંજી જાઉં એવી નથી. “હં, સૌથી મોટી તો દેખીતી રીતે આપણી પૃથ્વી જ! શરત લગાવવી છે?”
Banggu એ નાકનું ટીચકું ચડાવ્યું. “અરે યાર~ પૃથ્વી વળી ક્યાં મોટી છે. મંગળ જ મોટો, સો ટકા!”
અમે બંને પોતપોતાનું સાચું કહીને અડી ગયાં, ત્યાં બાજુમાં ઊભેલા Popo સરે ધીરેથી હાથ ઊંચો કર્યો.
“તો પછી જાતે જઈને માપી લઈએ ને? હું જજ બનું છું.”
ઓહો, સરસ! સાચા ગ્રહોને નજરે જોઈને કદ સરખાવી લઈએ એટલે થયું ને. WAGZAK JUMP માં “સૂર્યમંડળની સફર” ખોલી.
નીકળતાં પહેલાં — કોણ તારો ને કોણ ગ્રહ?
અવકાશયાન સૂઉ કરતું ઊપડ્યું, ને ચારે બાજુ કાળું અવકાશ થઈ ગયું. તારા ટપકે ટપકે જડેલા ચમકતા હતા.
જજ બનેલા Popo સરે નીકળતાં પહેલાં નિયમો ગોઠવી આપ્યા.
“આપણે જેને માપવાના છીએ એ ગ્રહ છે. સૂરજની જેમ જાતે પ્રકાશ આપે એ તારો, એટલે કે સાચો તારો.”
“પૃથ્વીની જેમ સૂરજની આસપાસ ગોળ ગોળ ફરતા દોસ્તો એ ગ્રહ. ગ્રહ જાતે પ્રકાશ નથી આપી શકતો, સૂરજનો પ્રકાશ ઝીલીને ચમકે છે.”
એટલે રાતના આકાશમાં તારા જેવા દેખાય તોય ખરેખર તો ગ્રહ હોય એવાય હોય છે. નવાઈ લાગે એવું.
“ચાલો તો, સૂરજથી સૌથી નજીકના ગ્રહથી ક્રમમાં મળીએ?”
પહેલો ખેલાડી, નાનકડો બુધ
ભડભડ સળગતા સૂરજની બાજુમાં, સૌથી પહેલાં મળ્યો બુધ.
“અરે? ધાર્યા કરતાં તો સાવ નાનકડો છે.” Banggu એ મોઢું ચડાવ્યું.
સપાટી પર શીતળાના ડાઘ જેવા ખાડા ભરેલા છે. Popo સર કહે છે કે બુધને વાતાવરણ નથી એટલે ઉલ્કા અથડાયાના નિશાન એમનાં એમ રહી જાય છે.
ને વળી સૂરજની સૌથી નજીક હોવા છતાં રાતે ભયંકર ઠંડી પડે છે. દિવસે ઊકળે ને રાતે થીજી જાય.
“Banggu, આપણે બંને ખોટાં પડ્યાં. બુધ તો યાદીમાંથી બહાર!” મેં આંગળીથી ચોકડી કરી તો Banggu એ પણ હા પાડી.
શુક્ર ને પૃથ્વી તો સગા ભાઈ જેવાં લાગે
પછી આવ્યો પીળાં વાદળ ઓઢેલો શુક્ર.
“Popo સર! આ તો પૃથ્વી જેવડો જ લાગે છે ને?” મેં બૂમ પાડી.
Popo સરે તાળી પાડી. “સાચું. શુક્ર ને પૃથ્વી કદમાં લગભગ સગા ભાઈ જેવાં છે.”
સાંજના આકાશમાં સૌથી તેજસ્વી દેખાતો એ દોસ્ત એ જ શુક્ર છે. તારાની જેમ ચમકે એટલે એને ‘સવારનો તારો’ કે ‘સાંજનો તારો’ પણ કહે છે, પણ સાચું જોતાં એ તારો નહીં, ગ્રહ છે.
શુક્રની બાજુમાંથી નીકળ્યાં ને છેવટે આપણી પૃથ્વી! ભૂરી ને ગોળમટોળ — જોઈને કેટલો હરખ થયો.
“જોયું, પૃથ્વી મોટી છે ને!” મેં ઐંટ કરી, તો Popo સર સહેજ હસ્યા. “કોને ખબર~ હજી તો પૂરું નથી થયું ને?”
એ એક વાક્યથી કરોડરજ્જુમાં કંઈક ઠંડું લહેરાયું.
લાલ મંગળ, Banggu એ પસંદ કરેલો એ જ ગ્રહ
આગળ એક રતાશ પડતો ગ્રહ દેખાયો. Banggu એ પસંદ કરેલો મંગળ.
“અરે વાહ, છેવટે મારો વારો!” Banggu ઉત્સાહથી દોડ્યો, પણ…
મંગળ તો પૃથ્વી કરતાં નાનો નીકળ્યો. Banggu નું મોઢું સાવ પડી ગયું.
“મંગળ પણ આપણી પૃથ્વીની જેમ પથ્થરનો બનેલો ગ્રહ છે. પહાડ છે, ખીણો છે, ને જૂના જમાનામાં પાણી વહ્યાનાં નિશાન સુધ્ધાં છે.” Popo સરે સાંત્વના આપતા હોય એમ સમજાવ્યું.
“એટલે જ લોકો મંગળ પર જવા ઝંખે છે ને~” Banggu નું મોઢું પડેલું હતું પણ આંખો ચમકતી હતી.
અહીં સુધી બુધ, શુક્ર, પૃથ્વી ને મંગળ. બધા પથ્થરના બનેલા પાર્થિવ ગ્રહ કહેવાય, ને કદ પણ લગભગ સરખાં. અરે, તો સૌથી મોટો તો હજી આવ્યો જ નથી ને?
વાહ રે વાહ! પહાડ જેવડો ગુરુ પ્રગટ્યો
ત્યાં જ બારી બહાર એકાએક અંધારું થઈ ગયું.
એક મોટા ગ્રહે અમારા આખા અવકાશયાનને ઢાંકી દીધું હતું.
વાહ રે વાહ, આ આખેઆખો એક જ ગ્રહ છે?!
એ ગુરુ હતો. લાંબા લાંબા પટ્ટા ખેંચાયેલા હોય એવો જબરદસ્ત ગ્રહ.
Popo સર કહે છે કે ગુરુ સૂર્યમંડળનો સૌથી મોટો ગ્રહ છે. એટલો મોટો કે આપણી પૃથ્વીને 1,300 જેટલી અંદર ભરીએ ત્યારે એક ગોળો થાય.
હું ને Banggu બંનેનાં મોઢાં એકસાથે વકાસી ગયાં. પૃથ્વીય નહીં ને મંગળેય નહીં — કોઈનું ગજું નહીં.
ગુરુ જેવા મોટા ગ્રહોને ગુરુ પ્રકારના ગ્રહ કહે છે. ને પેલા પટ્ટા એટલે ગુરુને વીંટળાયેલું જાડું વાતાવરણ એવું દેખાય છે.
વલયવાળો શનિ, આડો સૂતેલો યુરેનસ, ભૂરો નેપ્ચ્યુન
ગુરુ વટાવ્યો એટલે આ વખતે ચમકતાં વલય પહેરેલો શનિ હાજર.
“વાહ, ટોપી પહેરેલા ગ્રહ જેવો લાગે છે!” Banggu એ તાળી પાડી.
શનિ ગુરુ પછીનો સૌથી મોટો ગ્રહ છે, પણ એટલો ઝડપથી ગોળ ગોળ ફરે છે કે એનું શરીર સહેજ ચપટું થઈ ગયું છે. વલય પણ સૌથી સ્પષ્ટ ને સુંદર.
વધારે દૂર ગયાં તો ત્રાંસો સૂઈને ફરતો યુરેનસ નીકળ્યો. પડખાભેર ગબડતો હોય એમ ફરે છે એટલે જરા હસવું આવે.
છેક છેલ્લે ભૂરો ભૂરો નેપ્ચ્યુન. સૂરજથી એટલો દૂર કે એક આંટો મારતાં પૂરાં 165 વરસ લાગે.
“હું દાદો થઈ જાઉં તોય એક આંટો જોવા ન મળે!” Banggu ની વાત પર બધાં ખડખડાટ હસ્યાં.
જજ Popo સરનો ચુકાદો શું?
આઠેય ગ્રહ જોઈ લીધા પછી, જજ Popo સરે ખોંખારો ખાધો.
“ચાલો, ચુકાદો આપું છું. સૌથી મોટો ગ્રહ છે—”
હું ને Banggu થૂંક ગળી ગયાં.
“ગુરુ! તમે બંને ખોટાં પડ્યાં~”
પૃથ્વી કહેનારી હું ને મંગળ કહેનારો Banggu, બંને હેતથી હાર્યાં.
એ મોટો ગુરુ જ સાચો જવાબ હતો. અમે પસંદ કરેલા તો બંને નાનકડા પથ્થરિયા ગ્રહ જ હતા.
Banggu એ માથું ખંજવાળ્યું. “તો સૌથી નાનો કયો?”
Popo સરે મલકાઈને આંગળી પહેલા ગ્રહ તરફ કરી. “સૌથી પહેલાં મળેલો પેલો ખાડાવાળો, બુધ!”
સૌથી મોટો ગુરુ, સૌથી નાનો બુધ. ને આપણે જેના પર રહીએ છીએ એ પૃથ્વી એ બેની વચ્ચે ક્યાંક — બરાબર બંધબેસતા કદનો ભૂરો તારો હતી.
▶ WAGZAK JUMP ની ખરી AR સ્ક્રીન
Didi સાથે AR માં જાતે મળો
← બાજુમાં સરકાવીને જુઓ
ગ્રહોના કદની હરીફાઈ, જાતે માપવા જવું છે?
WAGZAK JUMP — કૂદી પડો દુનિયામાં
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
પ્ર. સૂર્યમંડળનો સૌથી મોટો ને સૌથી નાનો ગ્રહ કયો છે?
સૂર્યમંડળનો સૌથી મોટો ગ્રહ ગુરુ છે. ગુરુ એટલો મોટો છે કે એમાં પૃથ્વી 1,300 જેટલી સમાય. સામે પક્ષે સૌથી નાનો ગ્રહ સૂરજની સૌથી નજીકનો બુધ છે. આપણે જેના પર રહીએ છીએ એ પૃથ્વીનું કદ એ બેની વચ્ચે આવે.
પ્ર. તારો ને ગ્રહ વચ્ચે શો ફેર છે?
સૂરજની જેમ જાતે પ્રકાશ આપતા પદાર્થને તારો કહે છે. સામે, પૃથ્વી કે શુક્રની જેમ સૂરજની આસપાસ ફરતાં ફરતાં સૂરજનો પ્રકાશ પરાવર્તિત કરીને ચમકતા પદાર્થને ગ્રહ કહે છે. એટલે ગ્રહ પણ રાતના આકાશમાં તારાની જેમ ચમકતો દેખાય છે, પણ ખરેખર એ તારો નથી.
પ્ર. પાર્થિવ ગ્રહ ને ગુરુ પ્રકારના ગ્રહ એટલે શું?
બુધ, શુક્ર, પૃથ્વી ને મંગળની જેમ સૂરજની નજીક હોય ને મુખ્યત્વે ખડકના બનેલા નાના ગ્રહોને પાર્થિવ ગ્રહ કહે છે. ગુરુ, શનિ, યુરેનસ ને નેપ્ચ્યુનની જેમ કદમાં ખૂબ મોટા ગ્રહોને ગુરુ પ્રકારના ગ્રહ કહે છે.
આવતી વખતે ફરી એક મજાના પાઠની વાત લઈને આવીશ. લિ. Didi.