बॅटऱ्या ठीक आहेत, मग रिमोट का चालत नाही?

रिमोट अचानक बंद पडला?

"अरे? का चालत नाहीये?"

मी सोफ्यावर मऊमऊ उशीत बसून कार्टून बघणार होते. पण रिमोटची बटणं कितीही दाबली तरी टीव्हीचा पडदा काळाच. काहीच होत नव्हतं.

बॅटऱ्या संपल्या असतील असं वाटलं, म्हणून मागचं झाकण टक करून उघडलं आणि त्या बाहेर काढल्या.

अरे, बॅटऱ्या तर ठीक दिसतायत?

वर आलेलं + टोक आणि सपाट - टोक, कुठेच काही तुटलेलं नाही.

ठीक आहेत, मग रिमोट का चालत नाही? अरे बापरे! वीज नेमकी वाहते तरी कशी?!

या एवढ्याशा डबीतून वीज येते, किती गंमत आहे!

तळहातावर ठेवून बराच वेळ निरखलं, तरी काही कळेना.

Banggu ला दाखवलं तर तो म्हणाला, "ती संपलीच असेल ना?" आणि खाऊ चावत बसला.

आजीसुद्धा असंच काहीतरी म्हणाली. पण मला कुतूहल वाटलं की मी गप्प बसूच शकत नाही.

मी WAGZAK JUMP मध्ये "माझ्या हातातली वीज" हा धडा उघडला. वा, हेच तर हवं होतं!

खोलीच्या मधोमध तरंगणारं विजेचं सर्किट

माझ्या डोळ्यांसमोर चमकणारं विजेचं सर्किट तरंगू लागलं.

तारा, दिवे आणि बॅटऱ्या खरोखर हवेत तरंगत होत्या!

Saerom ओरडली, "झिणझिण! चला, विजेच्या जगात सफरीला!"

तेवढ्यात Purum नं विचारलं. "विजेचीसुद्धा ताकद कमी-जास्त असते का?"

मलासुद्धा अगदी हेच जाणून घ्यायचं होतं!

Popo सर हसले. "स्वतः हात लावून बघितलंत की कळेल."

एकच बॅटरी काढली, तरी सगळं सर्किट अंधारात

आधी आम्ही दोन बॅटऱ्या एका रांगेत जोडल्या.

याला एकसर जोडणी म्हणतात म्हणे.

दिवा चमकला! अगदी लख्ख पेटला.

Popo सर म्हणाले, "यातली एक बॅटरी काढून बघशील?"

त्यांनी सांगितल्याप्रमाणे मी एक बॅटरी काढली आणि—

अरे बापरे! दिवा एकदम विझला!!

"असं का झालं?" Purum चेही डोळे मोठे झाले.

Popo सरांनी शांतपणे सांगितलं. "एकसर जोडणीत विद्युतप्रवाह वाहण्यासाठी एकच वाट असते. मधे कुठे ती वाट तुटली, की सगळा प्रवाह थांबतो."

दिवा अगदी लख्ख पेटतो, पण बॅटरी लवकर संपते. म्हणून ती फार वेळ चालत नाही म्हणे.

अच्छा! म्हणूनच माझ्या रिमोटमधली एक बॅटरी काढली तरी तो बंद पडत होता.

या वेळी बॅटरी काढूनही दिवा विझला नाही, जादूच जणू!

या वेळी आम्ही बॅटऱ्या शेजारीशेजारी जोडल्या.

याला समांतर जोडणी म्हणतात.

दिवा आधीपेक्षा थोडा मंद, मऊ उजेडात पेटला.

Popo सरांनी पुन्हा विचारलं. "एक बॅटरी काढून बघशील?"

आता पुन्हा दिवा विझणार असं वाटून मी डोळे घट्ट मिटले.

अरे? विझलाच नाही! जादूच जणू!

एक बॅटरी काढली तरी दिवा तितकाच उजळ होता.

"अरे, हा विझला कसा नाही?" Saerom नंही मान वाकवून पाहिलं.

Popo सर हसून म्हणाले. "समांतर जोडणीत अनेक वाटा असतात. एक वाट तुटली तरी दुसऱ्या वाटेनं प्रवाह वाहत राहतो. उजेड थोडा कमी असतो, पण बॅटऱ्या खूप वेळ चालतात. प्रत्येक भाग वेगळा सुरू किंवा बंदही करता येतो."

एकसर जोडणीत लख्ख उजेड, पण कमी वेळ. समांतर जोडणीत मंद उजेड, पण जास्त वेळ.

दोघांचे स्वभाव अगदी वेगळे! हिहिही, विजेलासुद्धा स्वभाव असतो तर!

दिवेही रांगेत जोडले की त्यांचा स्वभाव बदलतो

बॅटऱ्यांबद्दल आता बऱ्यापैकी समजलं.

आता अनेक दिवे जोडून बघायची पाळी.

दिवे एकसर जोडणीत एका रांगेत जोडले. जितके दिवे वाढवले, तितका प्रत्येकाचा उजेड कमी झाला.

सगळे मिळून उजेड वाटून घेतायत बहुतेक.

पण समांतर जोडणीत एक दिवा काढला तरी बाकीच्यांचा उजेड तसाच!

शिवाय प्रत्येक दिवा वेगळा लावता किंवा बंद करता येतो.

आपल्या घरात प्रत्येक खोलीतला दिवा वेगळा लावता येतो, तो यामुळेच म्हणे.

विजेमुळे चुंबक बनतो?

या वेळी Popo सरांनी खूपच भारी गोष्ट दाखवली.

खिळ्याभोवती तार गुंडाळली आणि तिच्यातून वीज वाहू दिली, तर—

विजेमुळे चुंबक बनला?!

तार गुंडाळलेल्या खिळ्याला क्लिपा आणि छोटे खिळे चटाचट चिकटू लागले!

"वा, खिळ्याचा चुंबक झाला!" Saerom नं उडी मारली.

याला विद्युतचुंबक म्हणतात.

विद्युतप्रवाह वाहतो तेव्हाच तो चुंबक बनतो. वीज बंद केली की पुन्हा साधा खिळा होतो.

शिवाय तारेचे जितके जास्त वेढे गुंडाळले, तितकी चुंबकाची ताकद वाढते म्हणे.

मी खूप वेढे गुंडाळून बघितले, तर आणखी क्लिपा एकामागोमाग चिकटल्या.

हिही, मी चुंबक बनवला!

पेडल फिरवलं आणि दिवा पेटला

शेवटी एक सायकल आली.

वीज तयार करणारं यंत्र बसवलेली सायकल!

पेडल फिरवलं, तर तिला जोडलेला दिवा पेटला.

हळूहळू पेडल फिरवलं की दिवा मंद पेटतो.

भराभर पेडल फिरवलं की चकाक! दिवा लख्ख होतो.

सायकलचा वेग जितका वाढतो, तितकी विजेची ताकद वाढते.

माझ्या पायांची हालचाल विजेत बदलतेय!

मी घाम गाळत बराच वेळ पेडल फिरवलं.

वीज तयार करायला एवढी मेहनत लागते, हे आज कळलं.

आता पुढे काम झालं की दिवा बंद करायलाच हवा, खरंच.

रिमोटमधलं रहस्य अखेर उलगडलं

"Banggu, चल, हे दोघं मिळून करून बघूया!"

या वेळी आपल्या घरातल्या खऱ्या वस्तूंमध्ये हे बघायचं होतं मला.

आधी बंद पडलेल्या रिमोटचं मागचं झाकण पुन्हा उघडलं.

बॅटऱ्या एका रांगेत बसवलेल्या होत्या.

"ही एकसर जोडणी आहे!"

म्हणूनच एक बॅटरी काढली किंवा संपली तरी रिमोट चालत नव्हता. आता कळलं!

बॅटरी हातात घेऊन + आणि - टोकंही शोधली.

वर आलेलं टोक + आणि सपाट टोक -.

Banggu नं बॅटरी उलटी बसवली आणि "फूऽ!" रिमोट चालत नाही म्हणून तो चकित झाला.

"टोकं बरोबर जुळवायला हवीत!" मी सांगितलं. हिहिही.

मग खिडकीबाहेर बांधकामाच्या जागी पाहिलं, तर एक मोठी क्रेन लोखंडाचा भंगार पटापट उचलत होती.

तोच तर विद्युतचुंबक!

वीज वाहते तेव्हा तो चुंबक बनून लोखंड उचलतो. वीज बंद केली की लोखंडाचा ढीग धप्प करून खाली ठेवतो.

अ‍ॅपमध्ये बघितलेला खिळ्याचा छोटासा विद्युतचुंबकही अगदी असाच काम करतो!

बंद पडलेला रिमोट पुन्हा चालू झाला

अरे हो, तो बंद पडलेला रिमोट!

बॅटऱ्यांची टोकं + आणि - खुणांशी नीट जुळवून पुन्हा बसवली आणि बटण दाबलं—.

पडदा टक! करून उजळला.

हाहा, पुन्हा चालू झाला!

मी फक्त एक बटण दाबलं, पण आता आत काय होतंय ते मला स्पष्ट दिसतंय.

त्या छोट्याशा डबीतून निघालेली वीज वाटेनं झुळझुळ वाहत गेली आणि तिनं पडद्याला जागं केलं.

कधी लख्ख उजेड थोडा वेळ, कधी मंद उजेड खूप वेळ. कधी चुंबक बनते, तर कधी पुन्हा खिळा.

माझ्या हातातल्या त्या छोट्याशा बॅटरीत वीज रोजच सफर करत होती.

मी मात्र आजवर नुसतं बटण दाबत होते.

आता तिच्या आत काय घडतं, ते थोडंसं तरी कळलंय असं वाटतं. हिही.

▶ WAGZAK JUMP मधली प्रत्यक्ष AR दृश्यं

Didi बरोबर विजेची सफर, स्वतः AR मध्ये बघा

← आणखी बघण्यासाठी बाजूला सरकवा

विजेच्या सर्किटमध्ये स्वतः शिरून बघायचंय?

WAGZAK JUMP — उडी मारा जगाच्या सफरीत

डाउनलोड करा अ‍ॅप स्टोअरवरूनमिळवा गूगल प्लेवर

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

पुढच्या वेळी आणखी एक मजेदार धड्याची गोष्ट घेऊन येईन. तुमची Didi.